Tuesday, March 21, 2006

Η φιλοσοφική και πολιτική θεμελίωση της επέμβασης στο Ιράκ

Το άρθρο του Donald Rumsfeld στην The Washington Post προκάλεσε τα δεικτικά σχόλια των Henry Kissinger και Zbigniew Brzezinski:

[Henry Kissinger, who served with U.S. forces in Germany at the end of World War II and who served as secretary of state under Republican Presidents Nixon and Ford, said the situations are not analogous. "In Germany, the opposition was completely crushed; there was no significant resistance movement," the German-born diplomat told CNN's "Late Edition."

Zbigniew Brzezinski, who served as national security adviser under President Carter, a Democrat, was less charitable. "That is really absolutely crazy to anyone who knows history," he said. "There was no alternative to our presence. The Germans were totally crushed. For Secretary Rumsfeld to be talking this way suggests either he doesn't know history or he's simply demagoguing."]

Αυτό που υποκρύπτεται πίσω από αυτά τα σχόλια είναι ουσιαστικά το επιχείρημα του Μαξ Βέμπερ και άλλων, ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία μπορούσε να εμφανιστεί μόνο στις χώρες της Δύσης. Οι υπόλοιποι θεωρούνται πολιτισμικά ακατάλληλοι για να ενστερνιστούν την φιλελεύθερη δημοκρατία.

Υπάρχουν ωστόσο αρκετά παραδείγματα χωρών που μολονότι δεν «πληρούσαν» τις βεμπεριανές πολιτισμικές προϋποθέσεις κατάφεραν να πετύχουν ένα υψηλό επίπεδο δημοκρατικής σταθερότητας. Ως τέτοιες χώρες ο Francis Fukuyama στο βιβλίο του «Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος» (Μέρος IV, παρ. 20) αναφέρει τις Ινδία, Γερμανία, Ιαπωνία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα, Ρωσία και από το χώρο του Ισλάμ την Τουρκία. Γράφει χαρακτηριστικά ο Francis Fukuyama στο παραπάνω βιβλίο του:
 
«Η δημοκρατία δεν έρχεται ποτέ από την πίσω πόρτα. Σε δεδομένη στιγμή, εμφανίζεται ύστερα από συγκεκριμένη πολιτική απόφαση να εδραιωθεί δημοκρατία. Η σφαίρα της πολιτικής παραμένει αυτονομημένη από τη σφαίρα της κουλτούρας και διατηρεί το δικό της ιδιαίτερο χαρακτήρα ως σημείο τομής μεταξύ της επιθυμίας, του θυμοειδούς και του ορθολογισμού. Δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή φιλελεύθερη δημοκρατία χωρίς την παρέμβαση συνετών και ενεργών πολιτικών ανδρών που κατέχουν την τέχνη της πολιτικής και μπορούν να μετατρέψουν τις υποβόσκουσες προτιμήσεις των λαών σε πολιτικούς θεσμούς με διάρκεια».
 
Πέρα όμως από αυτή την προβληματική της εξαγωγής ή όχι της συνταγματικής δημοκρατίας το πιο σημαντικό στην περίπτωση του Ιράκ και των άλλων «κρατών εκτός νόμου», είναι η μετάβασή τους τουλάχιστον στον τύπο της ενδοκρατικής κοινωνίας που ο John Rawls (βλ. το βιβλίο του «Το Δίκαιο των Λαών») ονομάζει «ευπρεπείς λαούς». Αυτός ο τύπος τουλάχιστον σέβεται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, είναι προσανατολισμένος στην διεθνή ειρήνη και συνεργασία των λαών και δεν υποθάλπει την τρομοκρατία. 

Υπ’ αυτή την έννοια εγχειρήματα τύπου Ιράκ προσφέρουν τα μέγιστα στην ανθρωπότητα και βρίσκουν την φιλοσοφική και ηθικοπολιτική τους θεμελίωση στο προαναφερόμενο μεγαλειώδες έργο του John Rawls, που γράφει τα εξής:

"Μπορεί να τεθεί το ερώτημα με ποιο δικαίωμα οι ευτεταγμένοι φιλελεύθεροι και ευπρεπείς λαοί νομιμοποιούνται να επεμβαίνουν σ' ένα εκτός νόμου κράτος με το σκεπτικό ότι αυτό το τελευταίο παραβίασε ανθρώπινα δικαιώματα.......Σύμφωνα με τις μελέτες μας πάνω στο δίκαιο των Λαών για τους φιλελεύθερους και ευπρεπείς λαούς αυτοί οι λαοί απλώς δεν ανέχονται κράτη εκτός νόμου. Αυτή η άρνησή τους να ανέχονται αυτά τα κράτη είναι μια συνέπεια του φιλελευθερισμού και της ευπρέπειας. Αν η πολιτική αντίληψη του πολιτικού φιλελευθερισμού έχει γερές βάσεις και αν τα βήματα που κάναμε αναπτύσσοντας το Δίκαιο των Λαών είναι και αυτά σταθερά, τότε οι φιλελεύθεροι και ευπρεπείς λαοί έχουν το δικαίωμα κατά το δίκαιο των λαών, να μην ανέχονται τα εκτός νόμου κράτη. Οι φιλελεύθεροι και ευπρεπείς λαοί έχουν κάθε λόγο να τηρούν αυτή τη στάση. Τα εκτός νόμου κράτη είναι επιθετικά και επικίνδυνα. Όλοι οι λαοί θα είναι πιο ασφαλείς και πιο σίγουροι, αν αυτά τα κράτη αλλάξουν, ή εξαναγκαστούν ν' αλλάξουν, συμπεριφορά. Διαφορετικά επηρεάζουν βαθιά το διεθνές κλίμα ισχύος και βίας...." (σελ. 146-147).

"Είπα προηγουμένως ότι οφείλουμε κάποια στιγμή να θέσουμε στον εαυτό μας το ερώτημα του κατά πόσο είναι νόμιμο να παρεμβαίνουμε σε εκτός νόμου κράτη, απλώς και μόνο επειδή παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρόλο που δεν είναι επικίνδυνα και επιθετικά προς άλλα κράτη, και ίσως πράγματι να είναι και λίγο αδύναμα.......Είναι ποτέ πιθανόν μια βίαιη επέμβαση να κριθεί απαραίτητη; Αν οι προσβολές σε βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι στυγερές και η κοινωνία δεν ανταποκρίνεται στην επιβολή κυρώσεων, μια τέτοια παρέμβαση για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα ήταν αποδεκτή και θα είχε ζητηθεί. Πιο κάτω ...θα ασχοληθώ περαιτέρω με την πρόταση ότι σε εύλογο χρόνο, αν οι λαοί διάκεινται θετικά σ' έναν πολιτισμό φιλελεύθερο και σε βασικές αρχές και ιδεώδη του πολιτισμού, μπορεί να είναι σε θέση να τις αποδεχτούν και να τις υιοθετήσουν, και ενδεχομένως να ελαττωθούν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων" (σελ. 168-169, κείμενο από την σημείωση 6).
 
Το εγχείρημα, συνεπώς, της επέμβασης στο Ιράκ, στοχεύει όχι όπως λανθασμένα υποστηρίζεται στην εξαγωγή της συνταγματικής δημοκρατίας, αλλά, σε πρώτο στάδιο, στην ένταξη του Ιράκ και των άλλων "κρατών εκτός νόμου" στο αποδεκτό από όλους σύστημα της "κοινωνίας των λαών".

3 comments:

Roark said...

H επέμβαση θεμελιώνεται και από το έργο του Κ.Πόππερ. Όπως γράφει στην "Ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της". Σημείωση 7 Κεφαλαίου 9 (εκδόσεις Παπαζήση/Δωδώνη Ά τόμος, σελίδα 472 και εξής).

Bourchas said...

Νομίζω ότι, λόγω της δυνατότητας που παρέχει για αναγωγή σε σημερινές καταστάσεις, είναι πιο ενδιαφέρουσα η θέση του Καρλ Πόππερ υπέρ του διεθνιστικού ιμπεριαλισμού της αθηναϊκής δημοκρατίας, όπου «η πίεση του πολιτισμού άρχιζε να γίνεται αισθητή» για τις κλειστές κοινωνίες [βλ. κεφ. 10, τμημ. II & III, σελ. 285-297 στην «Ανοιχτή κοινωνία» τόμος Α΄].

Anonymous said...

Very pretty design! Keep up the good work. Thanks.
»