Saturday, November 24, 2012

Τιτανομαχία ή ταγκό;

Όπως έχω ήδη γράψει, αμφιβάλλω αν η ανακύψασα διαφωνία μεταξύ Λαγκάρντ και Σόιμπλε είναι ειλικρινής. Την θεωρώ περισσότερο ως υποκριτική. Κι αυτό επειδή δεν μπορώ να κατανοήσω, για πιο λόγο αυτοί έχουν ενστερνιστεί παντελώς ασυμβίβαστες μεταξύ τους θέσεις. Τόσο ασυμβίβαστες, ώστε όποιος τυχόν υπαναχωρήσει απ’ αυτές, αυτόματα γίνεται καταγέλαστος και εκτίθεται ανεπανόρθωτα. Με λίγα λόγια έχω την εντύπωση, ότι αυτοί έχουν λάβει εσκεμμένα τέτοιες θέσεις, ώστε να μην μπορούν, να καταλήξουν σε οποιαδήποτε συμφωνία. Όπερ θα σήμαινε, ότι έχουν αποφασίσει να σταματήσουν την χρηματοδότηση της Ελλάδας και να την εξωθήσουν εκτός ευρώ.

Μα τολμούν, να εξωθήσουν την Ελλάδα εκτός ευρώ; Όπως επί παραδείγματι έχει γράψει ο καθηγητής Γ. Βαρουφάκης:

«…μία έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα σημάνει το τέλος του κοινού νομίσματος. Πράγματι, κόντρα σε ανεδαφικές εικασίες διαφόρων κύκλων, το ευρώ δεν θα αντέξει μια ελληνική έξοδο (εθελούσια ή μη). Δεν είναι τυχαίο που η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν προβλέπει διαδικασία εξόδου και, μάλιστα, ξεκαθαρίζει ότι έξοδος από το ευρώ σημαίνει και αποπομπή από την ΕΕ. Ο λόγος είναι απλός: Μόλις ανακοινωθεί η ελληνική έξοδος, θα στεγνώσουν τα ΑΤΜ στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, τα Ιταλικά spreads θα φτάσουν το 25%, η αξιολόγηση του γαλλικού χρέους θα πέσει στο ΑΑ-, το Βέλγιο θα διαλυθεί και, πολύ σύντομα, η Γερμανία για ανακοινώσει την δική της έξοδο από το ευρώ».

Με συγχωρείτε, αλλά εγώ δεν βλέπω τίποτε καταστροφικό εξαιτίας μιας ελληνικής εξόδου. Όσοι πρέπει να πάρουν χασούρες θα τις πάρουν και πρέπει να τις πάρουν, επειδή θα φταίνε οι ίδιοι. Είναι αδύνατο να μην τις πάρουν! Οι αγορές και οι Γερμανοί με τους συμμάχους τους στο Βορρά ξέρουν, ότι είναι αδύνατο να πάρουν πίσω τα λεφτά, που τους χρωστά η Ελλάδα. Συνεπώς περισσότερα έχουν, να χάσουν συνεχίζοντας να ρίχνουν λεφτά σ’ ένα «βαρέλι δίχως πάτο», παρά να πάρουν από τώρα τη βέβαιη και προϋπολογισμένη χασούρα της μη αποπληρωμής του ελληνικού χρέους. Παρεμπιπτόντως, η αξιολόγηση του γαλλικού χρέους έχει ήδη πέσει στο ΑΑ- και ουδείς σκοτίζεται, αν το διαλυμένο Βέλγιο διαλυθεί! Όσο για τη Γερμανία, αν δεν συμμορφωθούν οι υπόλοιποι με τις υποδείξεις της, βεβαίως και θα φύγει από την ευρωζώνη στην περίπτωση αυτή, αλλά γι’ αυτό δεν θα ευθύνεται καμία τυχούσα ελληνική έξοδος.

Ας ελπίσουμε μόνο, την υποτιθέμενη "τιτανομαχία των βουβαλιών", να την πληρώσουν όντως, μόνον οι βάτραχοι, που μας κυβερνούν και μας κυβέρνησαν, μαζί με τα ποικιλόμορφα οικονομικά και μιντιακά εξαπτέρυγά τους.





Friday, July 06, 2012

«Εγκαταλείποντας το ευρώ: ένας πρακτικός οδηγός»

Ο Ρότζερ Μπουτλ ως επικεφαλής μιας ομάδας από την Capital Economics ανακηρύχθηκε την Πέμπτη 5 Ιουλίου νικητής του βραβείου οικονομικών Γούλφσον αξίας £250.000. Η νικητήρια συμμετοχή περιγράφει την ομαλότερη διαδικασία με την οποία ένα κράτος μέλος θα μπορούσε να αποχωρήσει από την Ευρωζώνη.

Καταλήγει δε στο συμπέρασμα ότι μολονότι θα υπήρχαν χαμένοι όπως και νικητές από την έξοδο ενός ή περισσοτέρων μελών από το ευρώ, το καθαρό αποτέλεσμα, συνολικά, θα ήταν σαφώς θετικό για τη μελλοντική ανάπτυξη και ευημερία των σημερινών μελών – και για τον υπόλοιπο κόσμο.

Το πλήρες κείμενο της συμμετοχής του Ρότζερ Μπούτλ βρίσκεται στον ακόλουθο σύνδεσμο:
http://www.policyexchange.org.uk/images/WolfsonPrize/wolfson%20economics%20prize%20winning%20entry.pdf

Η πρόταση που υπέβαλε η ομάδα, «Εγκαταλείποντας το ευρώ: ένας πρακτικός οδηγός», επικεντρώνεται στην αποχώρηση ενός αδύναμου μέλους μόνο, όπως για παράδειγμα η Ελλάδα. Προτείνει την εισαγωγή ενός νέου νομίσματος σε ισοτιμία 1 προς 1 με το ευρώ την 1η ημέρα της εξόδου και την μετατροπή όλων των μισθών, τιμών, δανείων και καταθέσεων σε αυτό το νόμισμα. Τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα σε ευρώ θα παρέμεναν σε χρήση για μικρές συναλλαγές για διάστημα έως έξι μήνες. Η αποχωρούσα χώρα θα ανακοίνωνε αμέσως ένα καθεστώς στόχευσης του πληθωρισμού, υπό την παρακολούθηση ενός φορέα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, θα υιοθετούσε σειρά σκληρών δημοσιονομικών κανόνων, θα απαγόρευε την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών, και θα ανακοίνωνε την έκδοση κυβερνητικών τιμαριθμοποιημένων ομολόγων.

Η μελέτη συνιστά επίσης τα εξής:

• Να επαναπροσδιοριστεί από την κυβέρνηση το χρέος της σύμφωνα με το νέο εθνικό νόμισμα.

• Να εισαχθεί νέο καθεστώς πολιτικής που ενσωματώνει την ποσοτική χαλάρωση και την στόχευση του πληθωρισμού.

• Η εθνική κεντρική τράπεζα της αποχωρούσας χώρας να παράσχει ένεση ρευστού στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.

Η μελέτη προτείνει οι βασικοί αξιωματούχοι της αποχωρούσας χώρας να συναντηθούν μυστικά ένα μήνα πριν να ανακοινωθεί δημόσια η ημέρα της εξόδου ή «ημέρα 0». Οι εταίροι της Ευρωζώνης και άλλοι διεθνείς νομισματικοί οργανισμοί θα ενημερωνόντουσαν σχετικά με την ημέρα 0 τρεις ημέρες πριν - κατά προτίμηση Παρασκευή - μέσω μιας δημόσιας ανακοίνωσης ότι η μετάβαση στο νέο νόμισμα θα πραγματοποιηθεί στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Αμέσως μετά την ανακοίνωση αυτή, οι εγχώριες τράπεζες και χρηματοπιστωτικές αγορές θα έπρεπε να κλείσουν ώστε να αποφευχθεί η φυγή κεφαλαίων.

Οι κριτές ομόφωνα θεώρησαν την πρόταση που υπέβαλε η Capital Economics ως την πιο αξιόπιστη λύση στο ζήτημα του τρόπου διαχείρισης μιας ομαλής εξόδου από την Ευρωζώνη για ένα ή περισσότερα από τα κράτη μέλη της.

Σχολιάζοντας τη νίκη του ο Ρότζερ Μπουτλ, Διευθύνων Σύμβουλος της Capital Economics, δήλωσε:

«Είναι πολύ μεγάλη χαρά για μένα το ότι κέρδισα το βραβείο Γούλφσον. Η πρότασή μας ήταν αποτέλεσμα ομαδικής προσπάθειας και θα ήθελα να αποτίσω φόρο τιμής στους συναδέλφους μου στην Capital Economics, που συνεργάστηκαν μαζί μου.


“Η πορεία εξόδου από το ευρώ που προτείνουμε συνεπάγεται την εισαγωγή ενός εθνικού νομίσματος εν μια νυκτί, με μετατροπή των χρηματικών ποσών στο νέο νόμισμα με ισοτιμία 1 προς 1, ενώ το νόμισμα αυτό θα επιτρέπεται να υποτιμηθεί κατά πολύ στα χρηματιστήρια. Μέχρι να καταστούν διαθέσιμα νέα χαρτονομίσματα, χρησιμοποιούνται μέθοδοι πληρωμών που δεν ενέχουν μετρητά καθώς και μετρητά σε νομίσματα του ευρώ.


«Οι γνώμες διίστανται σχετικά με το εάν η έξοδος μιας χώρας από το ευρώ θα αποτελούσε θετική εξέλιξη. Ωστόσο, η συμβολή του βραβείου Γούλφσον ήταν να αποδείξει ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατόν να γίνει.»

Ο Ντέρεκ Σκοτ, πρόεδρος των κριτών, είπε:

«Η σημερινή διαμόρφωση της ΟΝΕ δεν είναι βιώσιμη, αλλά οι πολιτικοί αρνούνται να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα. Θα διέθεταν πολύ πιο χρήσιμα το χρόνο τους διαβάζοντας τη μελέτη του Ρότζερ Μπουτλ αντί να προσπαθούν να επινοήσουν νέες «λύσεις» για την κρίση της Ευρωζώνης που δεν είναι δυνατόν και δεν πρόκειται να είναι αποτελεσματικές.»

Ο λόρδος Σάιμον Γούλφσον, δήλωσε:

«Το βραβείο προσφέρθηκε με την ακλόνητη πεποίθηση ότι όσο περισσότερη σκέψη και προετοιμασία αφιερώνεται στο ενδεχόμενο της διάσπασης, τόσο λιγότερο επιζήμια θα ήταν η κατάρρευση.


«Ωστόσο, η διάσπαση του ευρώ φαίνεται όλο και πιθανότερη. Οι πολλαπλές προσπάθειες για τη σταθεροποίηση του ευρώ φαίνεται να μην επιτυγχάνουν τίποτα περισσότερο από την εκ νέου χρηματοδότηση των μη βιώσιμων δανείων των ασθενέστερων μελών του ευρώ. Τίποτα δεν έχει γίνει για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων των οικονομιών που έχουν πληγεί - υπερεκτίμησης της αξίας, έλλειψη ανταγωνιστικότητας και υπερβολικά υψηλή ανεργία.


«Ελπίζω ότι οι μελέτες των τελικών υποψηφίων μας, και ιδίως η σαφής και εμπεριστατωμένη δουλειά του άξιου νικητή μας, Ρότζερ Μπουτλ, θα αποδειχθεί χρήσιμη στους φορείς χάραξης πολιτικής κατά τους επόμενους μήνες.»

Επιλέγοντας τον νικητή του βραβείου:

• Η Policy Exchange εξέτασε με μεγάλη προσοχή περισσότερες από 400 συμμετοχές και παρείχε στην επιτροπή κριτών μια τελική λίστα με δέκα ανώνυμες συμμετοχές.

• Η νικητήρια συμμετοχή ήταν η καλύτερη απάντηση που λάβαμε στο ερώτημα που τέθηκε. Ωστόσο, το βραβείο δεν θα πρέπει να εκληφθεί υποχρεωτικά ως επιδοκιμασία της νικητήριας συμμετοχής εκ μέρους της επιτροπής κριτών, της Policy Exchange, ή του λόρδου Γούλφσον.

Σχετικά με το βραβείο οικονομικών Γούλφσον:

• Το βραβείο οικονομικών Γούλφσον είναι το δεύτερο μεγαλύτερο χρηματικό βραβείο για οικονομολόγους μετά το βραβείο Νόμπελ. Σκοπός του βραβείου ήταν η εύρεση της καλύτερης απάντησης στην εξής ερώτηση: «Αν κράτη-μέλη εγκαταλείψουν την Οικονομική και Νομισματική Ένωση, ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος διαχείρισης της οικονομικής διαδικασίας ώστε να παρέχονται τα πιο ασφαλή θεμέλια για τη μελλοντική ανάπτυξη και ευημερία των σημερινών μελών;»

• Το βραβείο χρηματοδοτείται από το ίδρυμα Charles Wolfson Charitable Trust, φιλανθρωπικό ίδρυμα της οικογένειας Γούλφσον. Η διαχείριση της απονομής έγινε από την Policy Exchange, την ανεξάρτητη δεξαμενή σκέψης με έδρα το Λονδίνο.

Βιογραφικά σημειώματα:

Τα μέλη της ομάδας που ήταν υπεύθυνα για την πρόταση που υπέβαλε η Capital Economics για το βραβείο οικονομικών Γούλφσον ήταν: Ρότζερ Μπουτλ, Τζούλιαν Τζέσοπ, Άντριου Κένινγκαμ, Τζόναθαν Λόινς, Μπεν Μέι, Τζένιφερ Μακκέουν και Μαρκ Πράγκνελ.

Ο Ρότζερ Μπουτλ είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ανεξάρτητης εταιρείας παροχής οικονομικών συμβουλών, Capital Economics, την οποία ίδρυσε το 1999. Με προσωπικό 90 ατόμων στο Λονδίνο, το Τορόντο και τη Σιγκαπούρη, η Capital Economics έχει περίπου 1.400 θεσμικούς πελάτες σε όλο τον κόσμο.

Άλλες θέσεις που κατείχε ο Ρότζερ Μπουτλ είναι οι εξής: Ειδικός Σύμβουλος της Επιτροπής Υπουργείου Οικονομικών στη Βουλή των Κοινοτήτων, Οικονομικός Σύμβουλος στην εταιρεία Deloitte, μέλος της ομάδας Ανεξάρτητων Οικονομικών Συμβούλων του Υπουργού Οικονομικών της Αγγλίας, Επισκέπτης Καθηγητής του Manchester Business School, Επικεφαλής Οικονομολόγος του Ομίλου της HSBC και Λέκτορας Οικονομικών στο Κολλέγιο St Anne της Οξφόρδης. Ο Ρότζερ σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου απέκτησε πτυχίο Σπουδών Φιλοσοφίας, Πολιτικής και Οικονομικών και Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στα Οικονομικά. Είναι συγγραφέας πολλών άρθρων και πέντε βιβλίων.

Το τελευταίο του βιβλίο «The Trouble with Markets» περιέχει ένα νέο κεφάλαιο που βασίζεται στην νικητήρια συμμετοχή για το βραβείο Γούλφσον. Το βιβλίο διατίθεται από τις 5 Ιουλίου ως νέο ηλεκτρονικό βιβλίο.

Ο Τζούλιαν Τζέσοπ είναι Επικεφαλής Παγκόσμιος Οικονομολόγος και Διευθυντής. Ήταν παλαιότερα Ανώτερος Διεθνής Οικονομολόγος στην Standard Chartered Bank, κατείχε ανώτερες θέσεις οικονομολόγου στην HSBC και στην ιαπωνική τράπεζα Nikko, και εργάστηκε ως Οικονομικός Σύμβουλος στο Υπουργείο Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου. Έχει δύο πτυχία στα Οικονομικά από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ.

Ο Άντριου Κένινγκαμ είναι Ανώτερος Παγκόσμιος Οικονομολόγος. Ήταν παλαιότερα Αναπληρωτής Επικεφαλής Οικονομολόγος στο Γραφείο Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας και πριν από αυτό κάλυπτε τον τομέα Αναδυόμενης Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής για τις τραπεζικές εργασίες σταθερού εισοδήματος της Merrill Lynch. Έχει πτυχία στα Οικονομικά και την Ιστορία της Οικονομίας από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και το LSE.

Ο Τζόναθαν Λόινς είναι Επικεφαλής Οικονομολόγος Ευρώπης και Διευθυντής, και υπεύθυνος για την ευρωζώνη και την υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη. Έγινε μέλος της Capital Economics το 2000 φεύγοντας από την HSBC, όπου ήταν Επικεφαλής Οικονομολόγος για το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Τζόναθαν σπούδασε Οικονομικά και Χρηματοοικονομικά στα Πανεπιστήμια του Μπαθ και του Σαουθάμπτον.

Ο Μπεν Μέι είναι Οικονομολόγος Ευρώπης με εστίαση στην Ιταλία, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ελλάδα και τη Σκανδιναβία. Στο παρελθόν ο Μπεν εργάστηκε στον τομέα Νομισματικής Ανάλυσης της Τράπεζας της Αγγλίας, όπου μεταξύ άλλων ασχολήθηκε με την Ευρωζώνη. Έχει πτυχία στα Οικονομικά από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και από το University College του Λονδίνου.

Η Τζένιφερ Μακκέουν είναι Ανώτερη Οικονομολόγος Ευρώπης με ιδιαίτερη έμφαση στην ΕΚΤ και τη γερμανική, γαλλική και ελβετική οικονομία. Στο παρελθόν έχει εργαστεί στην Τράπεζα της Αγγλίας, όπου ήταν Οικονομολόγος Ευρωζώνης. Η Τζένιφερ έχει πτυχία στα Οικονομικά από το University College του Λονδίνου και το Πανεπιστήμιο Ανατολικής Αγγλίας.

Ο Μαρκ Πράγκνελ είναι Επικεφαλής της Ανάθεσης Έργων και υπεύθυνος για τις οικονομικές έρευνες που διενεργούνται κατόπιν παραγγελίας πελατών. Στο παρελθόν έχει εργαστεί στην τοπική αυτοδιοίκηση και παλαιότερα ήταν Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας παροχής οικονομικών συμβουλών CEBR. Διετέλεσε επίσης σε ανώτερους ρόλους στρατηγικής του Συνδέσμου Καταναλωτών και της Railtrack plc. Ο Μαρκ σπούδασε Φιλοσοφία, Πολιτική και Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Wednesday, June 27, 2012

«Η ρίζα του κακού»

Ο F. A. Hayek στο περίφημο δοκίμιό του “Why I Am Not a Conservative” γράφει:

«Έχω ήδη υπογραμμίσει ότι, μολονότι σ’ όλη μου τη ζωή περιγράφω τον εαυτό μου ως λιμπεραλιστή, πρόσφατα το κάνω με μια ολοένα μεγαλύτερη διστακτικότητα – όχι μόνο επειδή στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτός ο όρος εγείρει συνεχώς παρανοήσεις, αλλά επίσης επειδή συνειδητοποιώ ολοένα και περισσότερο το μεγάλο χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στη δικιά μου άποψη και στον ορθολογιστικό λιμπεραλισμό της ηπειρωτικής Ευρώπης ή ακόμα στον αγγλικό λιμπεραλισμό των οπαδών του ωφελιμισμού». Συνεχίζει δε παρακάτω: «…οι περισσότεροι λιμπεραλιστές της ηπειρωτικής Ευρώπης καθοδηγούνταν περισσότερο από την επιθυμία να επιβάλλουν στον κόσμο ένα σχεδιασμένο εκ των προτέρων λογικό πρότυπο παρά να παράσχουν ευκαιρίες για ελεύθερη ανάπτυξη».

Η αποτυχημένη... προσπάθεια των ευρωπαίων συντηρητικών, σοσιαλδημοκρατών και (δυστυχώς!) λιμπεραλιστών να σχεδιάσουν και να οικοδομήσουν εκ των άνω την ενωμένη Ευρώπη αποτελεί μια επιπλέον έκφραση της αποτυχίας του κυρίαρχου και καταγόμενου από την Γαλλική Επανάσταση "ορθολογιστικού λιμπεραλισμού της ηπειρωτικής Ευρώπης", δηλαδή του σχεδιασμένου και επιβαλλόμενου άνωθεν «ορθού λόγου», για τον οποίο μιλάει ο F. A. Hayek.

Κάθε προσπάθεια επιβολής στον κόσμο ενός σχεδιασμένου εκ των προτέρων λογικού προτύπου, αντί της διαμόρφωσης ενός πλαισίου παροχής ευκαιριών για ελεύθερη ανάπτυξη, μέσω της απρόσκοπτης λειτουργίας των κοινωνικοπολιτικών διαδικασιών της χαγιεκιανής «αυθόρμητης τάξης», καταλήγει σε βέβαιη αποτυχία και σε τερατώδη οπισθοδρόμηση. Καταλήγει στο λαϊκισμό και στον εθνικοσοσιαλισμό.

Όπως προφητικά έγραφε πριν δέκα χρόνια (24-02-2002) ο δημοσιογράφος Τάκης Μίχας στην «Ελευθεροτυπία»: «Για το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ η ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ θα μεταβάλει τη χώρα σε Ελ Ντοράντο. Η δικιά μας άποψη είναι ότι θα την μεταβάλει σε Ανατολική Γερμανία: Μαζική ανεργία, άνθηση ακραίων εθνικομπολσεβικικών κινημάτων και καταστροφή κάθε ντόπιας επιχειρηματικής βάσης. Οι μόνοι που θα ωφεληθούν θα είναι τα κοινωνικά εκείνα στρώματα που θα επωφελούνται από τα διάφορα κοινοτικά κονδύλια».

Τα αποτελέσματα αυτά τα βιώνουμε δυστυχώς σήμερα σ’ ολόκληρη την Ευρώπη.


Tuesday, March 20, 2012

Το ευρώ και οι πυλώνες της φασιστοειδούς παρεοκρατίας

Σε σημερινές του δηλώσεις ο πρόεδρος του ΣΕΒ Δημήτρης Δασκαλόπουλος είπε μεταξύ άλλων:

"Είναι ώρα να μιλήσει ο λαός. Πέρα από τις στενές κομματικές επιλογές, οι επερχόμενες εκλογές είναι εκλογές-δημοψήφισμα. Όχι υπέρ ή κατά του μνημονίου, όπως θα ήθελαν μερικοί-μερικοί. Το πραγματικό διακύβευμα, το πραγματικό δίλημμα είναι Ευρώπη ή χάος. Μέσα στην Ευρώπη η δοκιμασία που περνάμε μπορεί να ξεπεραστεί. Έξω από την Ευρώπη ή φτώχεια θα είναι οριστική".

Εκατοντάδες χιλιάδες βιοτέχνες και ελεύθεροι επαγγελματίες ανταγωνίζονται μεταξύ τους στην Ελλάδα στα πλαίσια της οικονομίας της αγοράς προς όφελος του καταναλωτή και παλεύουν για την επιβίωσή τους μετά την πρωτοφανή φορομπηχτική καταιγίδα, που ενέσκηψε πάνω τους.

Οι κρατικοδίαιτοι έλληνες μεγαλοεπιχειρηματίες και οι μεγαλοεργολάβοι, μαζί με τους ολιγάρχες των τραπεζών, όλοι τους οικονομικά δεκανίκια και προϊόντα του εγχώριου φασιστοειδούς παρεοκρατικού καπιταλισμού των δύο πολιτικών συμμοριών του δικομματισμού, με ποιόν ακριβώς ανταγωνίζονται στην Ελλάδα;

Με κανέναν!

Το μεγάλο κεφάλαιο στην Ελλάδα σε απόλυτη συμπαιγνία με τον τεράστιο γραφειοκρατικό υπαλληλικό στρατό κατοχής της Ελλάδας, «…αυτό το φρικιαστικό παρασιτικό σώμα που τυλίγεται σαν δίχτυ γύρω από το σώμα της …κοινωνίας και φράζει όλους τους πόρους της» (Καρλ Μαρξ, «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη), απλά και μόνο ονειρεύονται και προσδοκούν, ότι η Μέρκελ θα αποφασίσει, να ανακυκλώσει κάποια από τα πλεονάσματα του ευρωπαϊκού Βορρά με νέα πακέτα στήριξης προς την εγχώρια φασιστοειδή παρεοκρατία, υπό τη μορφή ενός νέου σχεδίου Μάρσαλ. Μονομερής κήρυξη ολοσχερούς στάσης πληρωμών και έξοδος από το ζουρλομανδύα της ευρωζώνης, θα σημάνει ανεπανόρθωτο πλήγμα και κατάρρευση των δύο πυλώνων της εγχώριας φασιστοειδούς παρεοκρατίας: Του μεγάλου κράτους και του μεγάλου κεφαλαίου.Γι αυτό και μάχονται λυσσασμένα για την παραμονή της Ελλάδας στο ζουρλομανδύα της ευρωζώνης.

Ο Άνταμ Σμιθ στον «Πλούτο των Εθνών» (IV.3.39) ακριβώς για κάτι τύπους σαν αυτούς του ΣΕΒ έγραψε ότι: “In every country it always is and must be the interest of the great body of the people to buy whatever they want of those who sell it cheapest. The proposition is so very manifest that it seems ridiculous to take any pains to prove it; nor could it ever have been called in question had not the interested sophistry of merchants and manufacturers confounded the common sense of mankind. Their interest is, in this respect, directly opposite to that of the great body of the people.” (Μτφ) «Σε κάθε χώρα πάντοτε πρέπει να επικρατεί το συμφέρον της μεγάλης μάζας των πολιτών να αγοράζουν ότι θέλουν και από όποιον το πουλάει φθηνότερα. Η πρόταση αυτή είναι τόσο φανερή που δεν αξίζει τον κόπο να προσπαθήσω να την αποδείξω. Ούτε ποτέ θα γεννιόταν η απορία για το ότι οι σοφιστείες των εμπόρων και των βιομηχάνων προκαλούσαν σύγχυση στον κοινό νου του ανθρώπινου γένους. Το προσωπικό τους όφελος είναι αντίθετο με εκείνο της μεγάλης μάζας των ανθρώπων».



.

Friday, February 24, 2012

Ελληνικό "νεοφιλελεύθερο" παράδοξο


Κύριε Βαρουφάκη
Στο τελευταίο άρθρο σας στο protagon.gr (τη σοσιαλδημοκρατική μνημονιακή ιστοσελίδα του εγχώριου κορπορατίστικου παρεοκρατικού καπιταλισμού) με τον τίτλο "Λωζάννη-Μόναχο 1Χ2" γράφετε:
[Στα επόμενα άρθρα μου, θα απευθύνω ανοικτές επιστολές προς: (α) τους έλληνες νεοφιλελεύθερους υπέρμαχους της ερμηνείας Λωζάννη, (β) τους έλληνες Κευνσιανούς υπέρμαχους της ερμηνείας Λωζάννη, και (γ) τους έλληνες μαρξιστές υπέρμαχους της ερμηνείας Μονάχου και της επιστροφής στην δραχμή.]
Θα επιθυμούσα, να σας επισημάνω, ότι οι «νεοφιλελεύθεροι» (οι λιμπεραλιστές γενικότερα), είμαστε μαζί με τους μαρξιστές υπέρμαχοι «της ερμηνείας Μονάχου και της επιστροφής στην δραχμή». Ολόκληρη η λιμπεραλιστική αγγλοσαξωνική διανόηση βρίσκεται σε πλήρη διάσταση με τις εκπεφρασμένες επί του θέματος αντι-λιμπεραλιστικές απόψεις του Μάνου, του Ανδριανόπουλου, της Ξαφά, του Προκοπάκη, του Δοξιάδη κλπ.
Τούτο δε, όπως προκύπτει και από το παρακάτω βίντεο είναι σε γνώση σας: http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=fX7zpkmsoiE
Παρακαλώ λοιπόν στα επόμενα άρθρα σας, να προβείτε, στις αναγκαίες διευκρινήσεις.

Με εκτίμηση
Γιώργος Μπούρχας
Δικηγόρος



Thursday, February 23, 2012

Δικαιοσύνη και Πλάτων


«Άνευ μεν γαρ του καθόλου ουκ εστίν επιστήμην λαβείν» (Αριστοτέλης, Μεταφ. 1086 b 5)

1. Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Αριστοτέλης, ένας ηθικολόγος, ένας ηθικός αναμορφωτής, ο Σωκράτης, ήταν εκείνος, που ενοχλούσε τους ανθρώπους εξαναγκάζοντάς τους, να σκεφτούν, να εξηγήσουν και να δώσουν λόγο για τις αρχές των πράξεών τους˙ συνήθιζε να τους υποβάλει ερωτήματα και οι απαντήσεις τους δεν τον ικανοποιούσαν εύκολα˙ ξεκινούσε κι ο Σωκράτης, όπως οι σοφιστές, από το υποκείμενο της γνώσης και έπειτα μόνο προχωρούσε προς το αντικείμενό της˙ το υποκείμενο ωστόσο της γνώσης συγκροτείται απ’ αυτόν και ως νους, δηλαδή όχι ως κάτι σχετικό, όχι ατομικά περιορισμένο, αλλά ως υποκείμενο που νοεί, ως λογικό υποκείμενο˙ «η γνώση προς την οποία κατευθύνεται το λογικό υποκείμενο δεν έγκειται στην αντίληψη που γεννούν οι αισθήσεις, αλλά στην έννοια, που τη γεννάει η λογική λειτουργία της συνείδησης»1. Ενώ, όμως, έτσι πραγματοποιήθηκε η διάκριση αισθητού και λογικού υποκειμένου, δεν πραγματοποιήθηκε και η διάκριση αισθητού και νοητού αντικειμένου και συνεπώς δεν ήταν δυνατή η καθαυτή έλλογη γνώση ενός κόσμου ρευστού, μεταβαλλόμενου.



Αν όλα τα πράγματα βρίσκονται σε συνεχή ροή, τότε είναι αδύνατο να υπάρχει πραγματική γνώση γι αυτά˙ στην καλύτερη περίπτωση θα πρόκειται τότε για ασαφείς και απατηλές «δοξασίες». Ο Παρμενίδης είχε πει, ότι η καθαρή γνώση του λόγου, σε αντίθεση με την απατηλή δοξασία της εμπειρίας, μπορούσε, να έχει ως αντικείμενό της, μόνο έναν κόσμο που δεν μεταβάλλεται, και πως υπήρχε πραγματικά πίσω από τον κόσμο των φθαρτών πραγμάτων μια αμετάβλητη πραγματικότητα. Η «ανακάλυψη» του Παρμενίδη ωστόσο δεν μπορούσε να ήταν ικανοποιητική για εκείνον, που το «καθαρώτατον αττικό αίμα του Κόδρου και του Σόλωνος έρρευσε για τις φλέβες του»2, τον Πλάτωνα. Μολονότι ο τελευταίος αποστρέφονταν και περιφρονούσε τον κόσμο της ροής, δεν μπορούσε παρά να ενδιαφέρεται έντονα γι’ αυτόν. Επιθυμούσε, να ανακαλύψει το μυστικό της παρακμής του, των βίαιων αλλαγών του και της δυστυχίας του. Αυτό που αναζητούσε ήταν η γνώση, όχι η δοξασία, η καθαρή έλλογη γνώση ενός κόσμου που δεν μεταβάλλεται, αλλά συγχρόνως γνώση που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την διερεύνηση αυτού του μεταβαλλόμενου κόσμου και της μεταβαλλόμενης κοινωνίας ιδιαίτερα. Στόχος του Πλάτωνα ήταν να ανακαλύψει το μυστικό της βασιλικής γνώσης της πολιτικής, το μυστικό της τέχνης για την διακυβέρνηση των ανθρώπων.



Η σωκρατική μέθοδος αναζήτησης των ορισμών μέσω των εννοιών ήταν εκείνη που βοήθησε τον Πλάτωνα στην επιδίωξή του αυτή. Μολονότι δεν θα μπορούσε, να υπάρξει ορισμός οποιουδήποτε αισθητού όντος, καθώς αυτά πάντοτε μεταβάλλονται, μπορούσαν ωστόσο να υπάρξουν ορισμοί και αληθινή γνώση πραγμάτων ενός διαφορετικού είδους – των ποιοτήτων των αισθητών πραγμάτων. «Αν η γνώση ή η σκέψη επρόκειτο, να έχουν ένα αντικείμενο, αυτό θα έπρεπε, να είναι κάτι διαφορετικό, θα έπρεπε να είναι κάποιες αμετάβλητες οντότητες, πέρα από αυτές που είναι αισθητές3», λέει ο Αριστοτέλης και αναφέρει ο ίδιος, πως ο Πλάτων «ονόμαζε αυτά τα άλλου είδους όντα Μορφές ή Ιδέες και έλεγε πως τα αισθητά πράγματα ήταν χωριστά από αυτές και ονομάζονταν όλα σύμφωνα μ’ αυτές˙ και πως τα πολλά πράγματα που έχουν το ίδιο όνομα με μια Μορφή ή Ιδέα, υφίστανται επειδή μετέχουν σ’ αυτήν»4. Η σωκρατική έννοια έτσι, στον Πλάτωνα γίνεται Ιδέα. Μ’ αυτήν γίνεται δυνατός τώρα και ο χωρισμός νοητού και αισθητού αντικειμένου. Συνεπώς, δυνατή είναι, έτσι, και η καθαρή έλλογη γνώση, αφού αντικείμενο της τελευταίας είναι η σταθερή πλέον ουσία των όντων, η Ιδέα. Εκείνο που απλώς φαίνεται με τις αισθήσεις έχει και μια νοητή ύπαρξη, την Ιδέα. Αυτή αποτελεί εκείνο, που χωρίς να φαίνεται, νοείται, αποτελεί το απόλυτο είναι.



«ουκ ουσίας όντος του αγαθού, αλλ’ έτι επέκεινα της ουσίας πρεσβεία και δυνάμει υπερέχοντος» (Πλάτων, Πολιτεία, 509 b)

2. Στο χώρο της νόησης του υποκειμενικού και του αντικειμενικού κόσμου η μεταξύ τους επαφή γίνεται μέσω αυτού, που ο Πλάτων αποκαλεί Αγαθό. Τέτοιο είναι, που «επιστήμην μεν και αλήθειαν παρέχει, αυτό δ’ υπέρ ταύτα κάλλει εστίν»5. Αποτελεί τον κρίκο στο χώρο της νόησης ανάμεσα στο νου και στα νοούμενα (ανάμεσα στο λόγο και στα αντικείμενά του) κατά τον ίδιο τρόπο που, στον αισθητό κόσμο, το φως, που είναι παράγωγο του ήλιου, αποτελεί τον κρίκο ανάμεσα στην όραση και στα αντικείμενα της όρασης (δηλαδή τα αισθητά πράγματα).



Κατά τον Κ. Τσάτσο6 με την αρχή του αγαθού «ολοκληρώνεται το σύστημα του κόσμου˙ βρίσκει την έσχατή του κορύφωση. Κάτω – κάτω τοποθετείται η ανυπαρξία του χάους, το κάτι που δεν έφτασε ούτε στην αίσθηση. Εκεί βασιλεύει το απόλυτο σκοτάδι. Ύστερα έρχεται ο αισθητός κόσμος, που γίνεται περιεχόμενο της αντίληψης. Αυτός δεν είναι, αλλά γίνεται πάντοτε˙ και στη γένεσή του μένει ρευστός, σχετικός και ασήμαντος. Εδώ δεν βασιλεύει το απόλυτο σκοτάδι. Είναι βαθμίδα ανώτερη από το χάος. Στην ανώτερη κι απ’ αυτήν βαθμίδα βρίσκεται ο μικτός κόσμος, όπως τον συλλαμβάνει η διάνοια, η μαθηματική προπάντων σκέψη. Ο κόσμος αυτός έχει οντότητα, έχει μονιμότητα και σταθερότητα μόνον καθόσον μετέχει των ιδεών. Γίνεται και ο κόσμος αυτός˙ αλλ’ η γένεσή του είναι γένεση προς ουσίαν. Είναι φωτισμένος από τις ιδέες και γι’ αυτό αξιώτερος από την προηγούμενη βαθμίδα.Και από πάνω και από τον μικτό κόσμο είναι οι ιδέες. Αυτές έχουν απόλυτη ύπαρξη, υπάρχουν αυτές καθ’ εαυτές˙ είναι ουσίες. Δεν μετέχουν μόνο στο απόλυτο και το άξιο, είναι οι ίδιες το απόλυτο και το άξιο. Αλλά και αυτές κορυφώνονται σε κάτι, που και από αυτές ακόμη υπερέχει, κάτι ουσιαστικώτερο και από την ουσία, κάτι αξιώτερο και από την αξία, κάτι τέλειο. Αυτό είναι που ονομάζει ο Πλάτων αγαθό (Πολιτεία, 508e)». Ο Πλάτων δίνει την περιγραφή αυτού του συστήματος του κόσμο μέσα από τον Μύθο του Σπηλαίου7.



«Τα γαρ αισθητά πάντα φθείρεται και εν κινήσει εστίν» (Αριστοτέλης, Μεταφ. 999 a 4)

3. Η πλατωνική θεωρία των Μορφών ή Ιδεών έχε εισαχθεί από τον Πλάτωνα για να ανταποκριθεί σ’ ένα μεθοδολογικό αίτημα: Το αίτημα για καθαρή ή έλλογη γνώση, που είναι αδύνατη στην περίπτωση των αισθητών όντων. Όμως η θεωρία των Μορφών ή Ιδεών χρησιμεύει επιπλέον στον Πλάτωνα για την ερμηνεία της ιστορίας. Μπορεί να εξηγήσει την γενική κατεύθυνση της ροής όλων των πραγμάτων και, συνεπώς, την ιστορική τάση προς τον εκφυλισμό που εκδηλώνουν ο άνθρωπος και η ανθρώπινη κοινωνία.



Πρώτος ο Ησίοδος ήταν εκείνος, που είχε εισαγάγει την ιδέα ενός γενικού ρεύματος ή τάσης στην ιστορική ανάπτυξη. Η ερμηνεία της ιστορίας που δίνει είναι απαισιόδοξη, αφού πιστεύει, ότι το ανθρώπινο γένος στην κατιούσα πορεία του από την χρυσή εποχή και μετά είναι προορισμένο να εκφυλίζεται τόσο φυσικά όσο και ηθικά. Ακολούθησε ο Ηράκλειτος, που συνελλάμβανε τον κόσμο όχι ως ένα οικοδόμημα, όπως οι πρώτοι Έλληνες κοσμολόγοι, αλλά ως μια κολοσσιαία διαδικασία συμβάντων, αλλαγών, γεγονότων τα οποία επέρχονται με την αναγκαιότητα του πεπρωμένου. Στη θεωρία του υπερτονίζεται αυτή η πίστη του σ’ έναν άτεγκτο και αναλλοίωτο νόμο πεπρωμένου. «Ποταμώ ουκ έστι δις εμβήναι τω αυτώ ούτε θνητής ουσίας δις άψασθαι κατά έξιν», έλεγε8 χαρακτηριστικά. Η θεωρία του Ηράκλειτου επηρέασε την ανάπτυξη της ελληνικής φιλοσοφίας για μακρύ χρονικό διάστημα. Οι φιλοσοφίες του Παρμενίδη, του Δημόκριτου, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη μπορούν όλες τους να περιγραφούν ως προσπάθειες να λυθούν τα προβλήματα αυτού του μεταβαλλόμενου κόσμου, που ανακάλυψε ο Ηράκλειτος.



Στον Πλάτωνα9 εκφράζεται μια γενική αντίθεση ανάμεσα στον κόσμο των αμετάβλητων όντων ή Ιδεών και στον κόσμο των αισθητών πραγμάτων, που τελούν σε ροή, ανάμεσα στον κόσμο των αμετάβλητων πραγμάτων και στον κόσμο των φθαρτών πραγμάτων, ανάμεσα στα πράγματα που είναι αγέννητα και σ’ εκείνα που γεννιούνται και είναι καταδικασμένα να εκφυλισθούν. Η θεωρία του Πλάτωνα για τις Μορφές ή Ιδέες του παρέχει τη θεωρητική βάση, έτσι, για μια πεσιμιστική αξιολόγηση και της πολιτικής εξέλιξης. Οι Μορφές ή Ιδέες του Πλάτωνα είναι αμετάβλητες, αδιάφθορες και τέλειες, που προηγούνται των αντιγράφων τους, των αισθητών δηλαδή όντων. Οι Μορφές ή Ιδέες αποτελούν μια αφετηρία τέλεια και αγαθή και συνεπώς κάθε αλλαγή είναι αλλαγή που οδηγεί στην απομάκρυνση από το τέλειο και το αγαθό. Κάθε αλλαγή κατευθύνεται προς το ατελές και το κακό, προς την διαφθορά. Η απομάκρυνση από την αρχέτυπη μορφή κοινωνίας, αυτή που μιοιάζει περισσότερο προς την Ιδέα της πολιτείας, προς την άριστη πολιτεία, συνιστά έκπτωση και παρακμή. Αίτιο αυτής της παρακμής είναι η εσωτερική διαμάχη και οταξικός πόλεμος, που υποδαυλιζόμενος από το ατομικό συμφέρον, αποτελεί τον κύριο καθοριστικό παράγοντα της κοινωνικής δυναμικής και του πολιτικού εκφυλισμού. Οι τέσσερεις περισσότερο αξιοσημείωτες περίοδοι της πολιτικής παρακμής των πολιτευμάτων περιγράφονται από τον Πλάτωνα με την ακόλουθη σειρά. Πρώτη μετά την τέλεια πολιτεία έρχεται η τιμοκρατία (δηλαδή η κυβέρνηση των ευγενών, που επιζητούν τιμή και δόξα. Δεύτερη η ολιγαρχία (δηλαδή η κυβέρνηση των πλούσιων οικογενειών). Τρίτη κατά σειρά γεννιέται η δημοκρατία (δηλαδή η κυβέρνηση της ελευθερίας, που σημαίνει ανομία. Τέταρτη και τελευταία έρχεται η τυραννία, που είναι «τέταρτόν τε και έσχατον πόλεως νόσημα»10. Όπως παρατηρεί ο Κ. Popper11, «o Πλάτων αποσκοπούσε να διατυπώσει ένα σύστημα των ιστορικών περιόδων διεπόμενο από ένα νόμο εξέλιξης˙ με άλλα λόγια απέβλεπε σε μια ιστορικιστική θεωρία της ιστορίας. Η προσπάθεια αυτή αναβίωσε με τον Rousseau και έγινε του συρμού με τους Comte, Mill, Hegel και Marx». Ενώ όμως αυτοί πίστευαν σ’ ένα νόμο ιστορικής προόδου, ο Πλάτων πίστευε σ’ ένα νόμο κοινωνικής παρακμής, χωρίς όμως, υπό προϋποθέσεις, να αποκλείει και εξελίξεις προς την αντίθετη κατεύθυνση, αφού όπως θα δειχθεί πιο κάτω, ο Πλάτων εισάγει κάποιο είδος κοινωνικής μηχανικής, κάνοντας έτσι δυνατή τη διαμόρφωση εργαλείων για την αναχαίτιση της κοινωνικής αλλαγής.



«Όσοι, ην δ’ εγώ, πολιτειών τρόποι εισίν είδη έχοντες, τοσούτοι κινδυνεύουσι και ψυχής τρόποι είναι» (Πλάτων, Πολιτεία 445c)

4. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί τον όρο «φύση», αποδίδοντας σ’ αυτόν το ίδιο σχεδόν νόημα, που έχει η Μορφή ή Ιδέα. Η κύρια διαφορά ανάμεσα στις φύσεις και στις Μορφές ή Ιδέες είναι ότι η Μορφή ή Ιδέα εν΄’ος αισθητού πράγματος δεν βρίσκεται μέσα σ’ αυτό το πράγμα αλλά είανι χωρισμένη απ’ αυτό, είναι ο πρόγονος ή γενάρχης του. Αλλά αυτή η Μορφή – πατέρας προσδίδει στα αισθητά πράγματα, που είναι απόγονοί της κάτι: τη φύση τους. Η φύση έτσι είναι η εγγενής ή αρχέτυπη ποιότητα ενός πράγματος και στο μέτρο αυτό η ενύπαρκτη ουσία του. Αποτελεί την αρχική καταβολή ή εσωτερική τάση ενός πράγματος και καθορίζει εκείνες από τις ιδιότητες του, που συνιστούν τη βάση της ομοιότητάς του με την Ιδέα του ή της έμφυτης συμμετοχής του σ’ αυτήν. Φυσικό είναι επομένως, ότι είναι έμφυτο ή αρχέτυπο ή θεϊκό μέσα σ’ ένα πράγμα, ενώ τεχνητό, ότι μετέβαλε αργότερα, πρόσθεσε ή επέβαλε ο άνθρωπος με εξωτερικό αναγκασμό.



Μεταξύ των άλλων ο Πλάτων διδάσκει, ότι η ψυχή προηγείται και επομένως υπάρχει εκ φύσεως. Μπορούμε μάλιστα, να πούμε, ότι η φύση ενός ανθρώπου είναι σχεδόν ταυτόσημη με την ψυχή του˙ είναι η θεία αρχή μέσω της οποίας ο άνθρωπος μετέχει στην Ιδέα, επικοινωνεί με την Ιδέα. Η ψυχή είναι περισσότερο συγγενική προς την Ιδέα, αφού αποτελεί ένα από τα πρώτα πράγματα και προηγείται όλων των σωμάτων.



Ο Πλάτων διαιρεί την ψυχή σε τρία μέρη [μόρια], το λογικό [λογιστικό], την βουλητική ενέργεια [θυμοειδές] και τα επιθυμητικά ένστικτα [επιθυμητικό]. Για να μπορέσει δε η ψυχή να πάει προς την Ιδέα, θα πρέπει τα τρία της στοιχεία, να υπηρετήσουν αυτό το σκοπό το καθένα με τον δικό του τρόπο, με τη δική του αρετή. Πρέπει το λογικό, να ορίζει το ορθό για τη ζωή της ψυχής, οπότε η ψυχή θα έχει την αρετή της σοφίας. Το θυμοειδές να διαφυλάσσει, αυτό που επιτάσσει το λογικό από τις αντιδράσεις του επιθυμητικού, παλεύοντας έτσι, να καταπνίξει την αντίδραση των αισθήσεων˙ τότε έχει η βουλητική ενέργεια της ψυχής την αρετή της ανδρείας. Τέλος πρέπει και το επιθυμητικό να υποταχθεί στις επιταγές του λόγου, οπότε η αρετή του επιθυμητικού θα είανι η σωφροσύνη. Η αρετή όμως της ψυχής που πραγματώνει και καταξιώνει όλες τις άλλες, η ύψιστη αρετή της ψυχής είναι η δικαιοσύνη. Αυτή ορίζει πώς κάθε μόριο της ατομικής ψυχής πρέπει να επιτελεί το έργο που του αρμόζει, την αρετή που του αρμόζει.



Διαπλάθοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την ατομική ψυχή και τη λειτουργία της, ο Πλάτων προχωρεί κατόπιν σ’ έναν παραλληλισμό της ατομικής ψυχής και της πολιτείας. Οι ίδιες αρχές που διέπουν τις πράξεις του ατόμου, θα ισχύσουν κατά τον Πλάτωνα και για τη ζωή της Πολιτείας. Οι λειτουργίες της ψυχής είναι και λειτουργίες της Πολιτείας, οι αρετές της ψυχής είναι και αρετές της πολιτείας. Παραπέρα διδάσκει, ότι υπάρχει αλληλεξάρτηση ανάμεσα στην πολιτεία και το άτομο. Το ένα οφείλει τη ύπαρξή του στο άλλο. Η πολιτεία οφείλει την ύπαρξή της στην ανθρώπινη ψυχή και ιδίως στην έλλειψη αυτάρκειας της τελευταίας˙ και το άτομο οφείλει την ύπαρξή του στην πολιτεία, εφόσον το ίδιο δεν διαθέτει αυτάρκεια. Αλλά μέσα σ’ αυτή τη σχέση αλληλεξάρτησης η ανωτερότητα της πολιτείας πάνω στο άτομο εκδηλώνεται με πολλούς και ποικίλους τρόπους˙ λχ από το γεγονός ότι η έναρξη της παρακμής της τέλειας πολιτείας δεν αναπτύσσεται μέσα στην ίδια την πολιτεία αλλά στα άτομα που την αποτελούν. Η παρακμή της πολιτείας δεν είναι μόνο συχετική με την ανθρώπινη φύση, αλλά παράγεται άμεσα από τη διαφθορά της, και μάλιστα απ’ αυτήν των μελών της ανώτατης τάξης. Καθένα από τα τυπικά στάδια παρακμής της πολιτείας προκαλείται από ένα αντίστοιχο στάδιο εκφυλισμού της ανθρώπινης ψυχής. Η παρακμή μάλιστα της πολιτείας ερμηνεύεται ως βασιζόμενη στον εκφυλισμό της ράτσας.



Η ύπαρξη αυτάρκειας στην πολιτεία και η μη ύπαρξή της στο άτομο θεμελιώνεται από τον Πλάτωνα ως εξής: Η κοινωνική φύση του ανθρώπου υποστηρίζει, οφείλεται στην ατέλεια του ατόμου, στηνεγγενή ύπαρξη ορίων στην ανθρώπινη φύση, Ακόμη και οι σχετικά ελάχιστοι τέλειοι άνθρωποι εξαρτώνται από άλλους, λιγότερο τέλειους, αν όχι για οποιοδήποτε άλλο λόγο, τουλάχιστον για να προσφέρουν οι τελευταίοι στους πρώτους τη σκληρή χειρωνακτική εργασία. Έτσι ακόμα και σπάνιες και ασυνήθιστες φύσεις, που πλησιάζουν την τελειότητα εξαρτώνται τελικά από την κοινωνία και το κράτος. Το τελευταίο συνεπώς πρέπει να τοποθετηθεί υψηλότερα από το άτομο. Μόνο το κράτος και η κοινωνία μπορούν, να έχουν έτσι αυτάρκεια και τελειότητα, ικανή να αντισταθμίζει την ατέλεια του ατόμου12.



«τα αυτού πράττειν και μη πολυπραγμονείν δικαιοσύνη εστί» (Πλάτων, Πολιτεία, 433a)

5. Η δικαιοσύνη συνιστά κεντρικό θέμα της «Πολιτείας» του Πλάτωνα. Είναι μάλιστα γεγονός, ότι ο παραδοσιακός υπότιτλός της είναι «Περί Δικαιοσύνης» [Περί Δικαίου Πολιτικός]. Ο διάλογος της «Πολιτείας», που, όπως ορθά αναφέρει ο Κ. Τσάτσος, «...είναι και ο ιστορικά και πνευματικά σπουδαιότερος, ξετυλίγεται γύρω από έναν κεντρικό πυρήνα, την Ιδέα της δικαιοσύνης»13. «Η Πολιτεία έχει αποστολή της να φέρει στην κοινωνία των ανθρώπων την ίδια εσωτερική τάξη και αρμονία, που η δικαιοσύνη, ως αρετή του υποκειμένου, φέρνει στις λειτουργίες της ατομικής ψυχής. Γι’ αυτό είναι το πρόβλημα της πολιτείας πρόβλημα πραγματοποίησης της δικαιοσύνης, και η αρχή και μέθοδος για τη ζωή της πολιτείας»14. Ο Πλάτωνας προσπαθεί να αναζητήσει την Ιδέα της δικαιοσύνης στο κράτος και κατόπιν επιχειρεί να εφαρμόσει τα πορίσματά του στο άτομο15.



Ήδη πιο πάνω έγινε αναφορά στην αλληλεξάρτηση, που υφίσταται ανάμεσα στην κοινωνία και στο άτομο καθώς και στο ότι η κοινωνία, η πολιτεία, θεμελιώνεται, οφείλει την ύπαρξή της, στις ατέλειες της ανθρώπινης φύσης, σύμφωνα με τις παραδοχές του Πλάτωνα. «Εθέμεθα δε δήπου και πολλάκις ελέγομεν, ει μέμνησαι, ότι ένα έκαστον εν δεοι επιτηδεύειν των περί την πόλιν, εις ο αυτού η φύσις επιτηδειοτάτη πεφυκυία είη»16. Απ’ αυτό συνάγει ο Πλάτων, ότι ο καθένας θα έπρεπε, να νοιάζεται μόνο για τις δικές του υποθέσεις˙ ότι ο ξυλουργός θα έπρεπε να περιορίζεται στην ξυλουργική, ο υποδηματοποιός στην κατασκευή υποδημάτων. Δεν προκαλείται, ωστόσο μεγάλη ζημιά αν δύο εργάτες αλλάξουν τις φυσικές θέσεις τους. «Αλλ’ όταν γε οίμαι δημιουργός ων ή τις άλλος χρηματιστής φύσει … εις το του πολεμικού είδος επιχειρή ιέναι, ή των πολεμικών τις εις το του βουλευτικού και φύλακος ανάξιος ων, … τότε οίμαι … ταύτην τούτων μεταβολήν και πολυπραγμοσύνη όλεθρον είναι τη πόλει»17. Από το επιχείρημα αυτό, που συνδέεται στενά με το αξίωμα, ότι το δικαίωμα της οπλοφορίας θα έπρεπε, να αποτελεί ταξικό προνόμιο, ο Πλάτων συνάγει το τελικό του συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε αλλαγή ή αμοιβαία ανάμιξη των τριών τάξεων πρέπει να συνιστά αδικία και ότι, επομένως, το αντίθετο είναι δικαιοσύνη: «Χρηματιστικού, επικουρικού, φυλακικού γένους οικειοπραγία, εκάστου τούτων το αυτό πράττοντος εν πόλει, τουναντίον εκείνου δικαιοσύνη τα’ αν είη και την πόλιν δικαίαν παρέχοι»18. Το συμπέρασμα αυτό του Πλάτωνα επαναβεβαιώνεται και συνοψίζεται λίγο παρακάτω: «Αλλ’ ου πη μην τούτό γε επιλελήσμεθα, ότι εκείνη γε τω το εαυτού έκαστον εν αυτή πράττειν τριών όντων γενών δίκαια ην»19. Καθίσταται έτσι φανερό ότι ο Πλάτωνας δεν θεωρεί την δικαιοσύνη ως σχέση μεταξύ ατόμων αλλά ως ιδιότητα του κράτους βασισμένη στη σχέση ανάμεσα στις τάξεις του. Η θέση του δε αυτή βρίσκεται σε λογική ακολουθία με την παραδοχή του αναφορικά με την πρωταρχικότητα του κράτους έναντι του ατόμου. Δικαιοσύνη γι’ αυτόν δεν είναι παρά η υγεία, η ενότητα και η σταθερότητα του συλλογικού σώματος, του κράτους. Η πραγμάτωση της Ιδέας της δικαιοσύνης περνά έτσι, αναγκαστικά μέσα από την σχεδίαση μιας άριστης πολιτείας, τόσο πολύ όμοιας με την Ιδέα μιας πολιτείας, ώστε να μην μπορεί, να παρακμάσει.



«Εάν μη, ην δ’ εγώ, η οι φιλόσοφοι βασιλεύσωσι εν ταις πόλεσιν ή οι βασιλής τε νυν λεγόμενοι και δυνάσται φιλοσοσοφήσωσι γνησίως τε και ικανώς και τούτο εις ταυτόν συμπέση, δύναμις τε πολιτική και φιλοσοφία, των δε νυν πορευομένων χωρίς εφ εκάτερον αι πολλαί φύσεις εξ ανάγκης αποκλεισθώσιν, ουκ έστι κακών παύλα, ω φίλε Γλαύκων, ταις πόλεσι, δοκώ δ’ ουδέ τω ανθρωπίνω γένει» (Πλάτων, Πολιτεία 473 c/d)

6. Σύμφωνα με τον K. Popper: «Η θεωρία αυτή της δικαιοσύνης δείχνει πολύ καθαρά ότι ο Πλάτων τοποθετούσε το θεμελιακό πρόβλημα της πολιτικής στο ερώτημα: Ποιος θα κυβερνά το κράτος;»20. Ο ίδιος ο K. Popper επιχειρεί κατόπιν μια σύγκριση αναφορικά με τη γνώση ανάμεσα στο πνεύμα της διδασκαλίας του Σωκράτη και σ’ εκείνη του Πλάτωνα. Υποστηρίζει ορθά, ότι το σωκρατικό ήθος της πνευματικής μετριοφροσύνης μετατρέπεται στον Πλάτωνα σε «ενσάρκωση μιας αμετρίαστης πίστης στην αυθεντία»21. Οι «βασιλικοί άνδρες» του Πλάτωνα είναι εκείνοι, που μπορούν, να βλέπουν και να επικοινωνούν με τις αιώνιες και άφθαρτες Ιδέες˙ εκείνοι που βγήκαν από το σκοτάδι και τις σκιές του σπηλαίου, ανέβηκαν στο αληθινό φως και αντίκρυσαν κατάματα τον ήλιο. Ορθά επισημαίνει ο K. Popper, ότι είναι «δύσκολο να φαντασθεί κανείς μεγαλύτερη αντίθεση απ’ αυτήν που υπάρχει ανάμεσα στο σωκρατικό και το πλατωνικό ιδεώδες για τον φιλόσοφο. Πρόκειται για αντίθεση ανάμεσα σε δύο κόσμους, στον κόσμο ενός μετριοπαθούς ορθολογιστή υπέρμαχου της αξίας του ατόμου και σ’ αυτόν ενός ημίθεου εκφραστή του ολοκληρωτισμού»22.



Η πρώτη και πιο σημαντική λειτουργία των «βασιλικών ανδρών» είναι αυτή του ιδρυτή και νομοθέτη της πολιτείας. Προκειμένου το κράτος να αποφύγει την παρακμή, θα πρέπει, όπως ειπώθηκε, να σχηματιστεί κατά τρόπο, που να πραγματώνεται σ’ αυτό η Ιδέα της δικαιοσύνης και μέσω αυτής πλέον να αποτελεί ένα αντίγραφο της Ιδέας του. Μόνο όμως ένας φιλόσοφος, που θα είναι πλήρως καταρτισμένος στην ανώτατη από τις επιστήμες, τη διαλεκτική, μπορεί να είναι ικανός να δει και να πραγματώσει την Ιδέα της δικαιοσύνης και κατ’ επέκταση της πολιτείας. Στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο σημείο αυτό23. Οι φιλόσοφοι «αγαπούν και βλέπουν την αλήθεια»24, όχι μόνο τα μέρη, αλλά το σύνολο. Ο φιλόσοφος για τον Πλάτωνα είναι ο εραστής και οραματιστής του κόσμου των Ιδεών, σ’ αντίθεση με τους άλλους που είναι απλώς «φιλήκοοι και φιλοθεάμονες τας τε καλάς φωνάς ασπάζονται και χρόας και σχήματα και πάντα τα εκ των τοιούτων δημιουργούμενα», όμως «αυτού δε του καλού αδύνατος αυτών η διάνοια την φύσιν ιδείν τε και ασπάσασθαι»25. Αυτός ο φιλόσοφος, «θείω …ομιλών»26, μπορεί «α εκεί ορά μελετήσαι εις ανθρώπων ήθη και ιδία και δημόσια τιθέναι»27. Οι «βασιλικοί άνδρες» «λαβόντες …ώσπερ πίνακα πόλιν τε και ήθη ανθρώπων, πρώτον μεν καθαράν ποιήσειαν αν, ο ου πάνυ ράδιον»28 και έπειτα να σχεδιάσουν «το σχήμα της πολιτείας». Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους αυτός που θα θεμελιώσει την πόλη, πρέπει να είναι φιλόσοφος. Αυτός είναι έτσι ο πρώτος νομοθέτης της πολιτείας. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Είναι επιπλέον απαραίτητος κατά τον Πλάτωνα για τον ρόλο του μόνιμου κυβερνήτη. Είναι αυτός που μπορεί να διατηρήσει την ενότητα και αποτρέψει τον εκφυλισμό της κυρίαρχης τάξης μέσα στην πολιτεία. Έτσι η ανατροφή της κυρίαρχης τάξης της πολιτείας συνιστά μια δεύτερη αποστολή του φιλοσόφου.



Κατά τον K. Popper29, η μεγάλη σημασία που αποδίδει ο Πλάτωνας στην ύπαρξη φιλοσοφικής παιδείας για τους κυβερνώντες, μπορεί να ερμηνευθεί με καθαρά πολιτικούς λόγους. Συνίσταται κατά τον K. Popper στην ανάγκη, να αυξηθεί στο έπακρο η αυθεντία των κυβερνώντων. Απαιτείται η εκπαίδευση των κυβερνώντων να βασίζεται σε αξιώσεις υπερφυσικών μυστικών δυνάμεων με τις οποίες ο Πλάτων τους προικίζει στην «Πολιτεία» του. Οι ηγέτες της πολιτείας δεν μπορούν να μοιάζουν με τους άλλους ανθρώπους, αφού ανήκουν σ’ έναν άλλο κόσμο, επικοινωνούν με το θείο, την Ιδέα, που «μνεία δ’ αυτοίς και θυσίας της πόλιν δημοσία ποιείν, εάν και η Πυθία συναναιρή, ως δαίμοσιν, ει δε μη, ως ευδαίμοσί τε και θείοις»30.



Το πρόβλημα τελικά της επιλογής και της εκπαίδευσης των κυβερνώντων αποβαίνει από καθαρά πολιτική άποψη ο πιο σημαντικός θεσμός στην κοινωνία, που οραματίζεται ο Πλάτων, καθώς ο θεσμός αυτός αναμφισβήτητα μπορεί, να ειπωθεί, ότι κρατά τα κλειδιά της εξουσίας. Αυτός και μόνο ο λόγος θα αρκούσε για να δικαιολογήσει το ότι οι υψηλότερες τουλάχιστον βαθμίδες της εκπαίδευσης θα έπρεπε, να ελέγχονται κατά τρόπο άμεσο από τους κυβερνώντες. Ωστόσο ένας ακόμα λόγος είναι και αυτός που αναφέρθηκε παραπάνω˙ ότι δηλαδή μόνο στον φιλόσοφο που μπορεί να επικοινωνεί με την Ιδέα, μπορεί να ανατεθεί η τελική μύηση αυτών που θα τον διαδεχθούν στη σοφία, στη δυνατότητα δηλαδή οι διάδοχοι να φανούν αντάξιοι του φιλόσοφου – ηγέτη. Πάνω απ’ όλα θα πρέπει οι διάδοχοι του φιλόσοφου – ηγέτη να μυηθούν στη διαλεκτική, που θεωρείται η ανώτερη απ’ όλες τις επιστήμες, δηλαδή στην τέχνη της πνευματικής ενόρασης, του ορατισμού των θείων αρχετύπων, των Ιδεών. Κι αυτή την εκπαίδευση και αντροφή μπορεί να την παράσχει και να την εγγυηθεί μόνο ο φιλόσοφος – ηγέτης. Αυτός είναι που θα πρέπει να προσπαθήσει «τους τε γαρ βεβαιοτάτους και τους ανδρειοτάτους προαιρετέον, και κατά δύναμιν τους ευειδεστάτους»31. Έτσι τελικά ο φιλόσοφος – ηγέτης επιτελεί δύο λειτουργίες στην πολιτεία, άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους: Πρέπει αφενός να πραγματώσει, να θεμελιώσει ως πρώτος νομοθέτης το θείο αρχέτυπο της πολιτείας και αφετέρου να εκθρέψει το θείο αρχέτυπο του ανθρώπου, δηλαδή να αναλάβει την ανατροφή των διαδόχων του. Η τελευταία αυτή λειτουργία του φιλόσοφου – ηγέτη είναι εκείνη που καθιστά αναγκαία τη διαρκή και όχι την προσωρινή απλώς διακυβέρνησης της πολιτείας από τον ίδιο.



Θα πρέπει να σημειωθεί, ότι, εκδηλώνοντας την πρόθεση να μορφώσει έναν ηγέτη – φιλόσοφο, ο Πλάτων σκέφτεται τον εαυτό του και την προσωπική του σταδιοδρομία. Ο ίδιος θα πρέπει να ήταν περίπου πενήντα ετών, όταν τέλειωσε την «Πολιτεία»˙ είχε αφιερώσει πολλά χρόνια στη μελέτη των μαθηματικών και της μεταφυσικής και είχε αποκτήσει, στην ίδια του την ακαδημία, την πείρα της εκλογής και της εκπαίδευσης των καλύτερων μαθητών του πάνω σ’ αυτά τα θέματα. Ο ίδιος θα πρέπει να ένιωθε έτοιμος για την άσκηση της πολιτικής εξουσίας του ηγέτη – φιλοσόφου. Δεν υπήρχε κανείς, με τον οποίο θα δεχόταν, να την μοιράσει – ούτε με τον Ισοκράτη ούτε με τον Αντισθένη. Άλλωστε δεν θα αποτελούσε παρέκκλιση από τις αρχές της ιδεατής πολιτείας η υπόθεση της κυβερνήσεως ενός μόνον32. Ο ίδιος ο Πλάτων έπρεπε να περιμένει να υπερβεί τα εξήντα προτού να δοκιμάσει την τύχη του σ’ αυτό το ρόλο˙ κι ακόμα και τότε όμως δεν ευτύχησε στις επιδιώξεις του˙ δεν βρισκόταν στην πόλη του και δεν μπορούσε καθόλου να συγκεντρώσει τους αναγκαίους όρους, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους του˙ δεν είχε την «καθαρή» πόλη33 και την απόλυτη αφοσίωση της εκτελεστικής εξουσίας.



«Έχομεν ουν τι μείζον κακόν πόλει ή εκείνο ο αν αυτήν διασπά και ποιή πολλάς αντί μιάς; ή μείζον αγαθόν του ο αν συνδή τε και ποιή μίαν;» (Πλάτων, Πολιτεία, 462 a/b)

7. Ειπώθηκε παραπάνω, ότι ο Πλάτων προβαίνει με βάση τη διαίρεση της ατομικής ψυχής σ’ έναν παραλληλισμό της τελευταίας και της πολιτείας. Κατά τον ίδιο τρόπο που ψυχή έχει τρεις χωριστές λειτουργίες και δυνάμεις έτσι και η πολιτεία κατά τον Πλάτωνα πρέπει να διαθέτει επίσης αντίστοιχες λειτουργίες και δυνάμεις, που φορείς τους θα είναι τρεις τάξεις ανθρώπων. Πρώτη και ανώτερη είναι η τάξη των βασιλικών ανδρών, που αντιστοιχεί στο λογικό στοιχείο της ψυχής και που υπηρετούν μέσα στην πολιτεία την αρετή της σοφίας. Δεύτερη είναι η τάξη των φυλάκων, που αντιστοιχεί στο θυμικό στοιχείο της ψυχής και που υπηρετούν στην πολιτεία την αρετή της ανδρείας, δηλαδή αυτό που επιτάσσει η πρώτη τάξη, ότι πρέπει να γίνεται. Τρίτη είναι η τάξη των δημιουργών (χειροτέχνες, χειρώνακτες κλπ), που αντιστοιχεί στο επιθυμητικό στοιχείο της ψυχής και που υπηρετεί στην πολιτεία την αρετή της σωφροσύνης. Όπως παρατηρεί ο Κ. Τσάτσος, «η σωφροσύνη είναι η μόνη αρετή της τρίτης τάξης αλλά και αρετή κάθε άλλης τάξης, γενική αρετή σαν την δικαιοσύνη. Η σωφροσύνη είναι το στοιχείο, που υποκειμενικά ανταποκρίνεται στην αντικειμενική αρχή της δικαιοσύνης»34. Η συσχετική αυτή ύπαρξη των τριών τάξεων με την ατομική ψυχή καθώς και η συνύπαρξη και συλλειτουργία τους μέσα στην πολιτεία αποβαίνει όρος sine qua non για την ενότητα και σταθερότητα της πολιτείας, δηλαδή για την πραγμάτωση μέσα στην πολιτεία της Ιδέας της δικαιοσύνης. Το πρόβλημα της ενότητας και της σταθερότητας της πολιτείας και κατ’ επέκταση της Ιδέας της δικαιοσύνης στην πολιτεία λύνεται πλέον μέσω ενός αυστηρά οριοθετημένου πεδίου λειτουργιών για κάθε μία από τις τρείς τάξεις της πολιτείας και ιδιαίτερα μέσω της απονομής στην τάξη των κυβερνώντων μιας αναμφισβήτητης υπεροχής. Έτσι, μόνον η τελευταία δικαιούται να οπλοφορεί, μόνο αυτή έχει πολιτικά δικαιώματα και μόνο αυτή εκπαιδεύεται. Όσο η τάξη των κυβερνώντων παραμένει ενωμένη η εξουσία της και κατ’ επέκταση η σταθερότητα της πολιτείας δεν τίθεται σε κίνδυνο. Το όλο πρόβλημα διατήρησης της πολιτείας ανάγεται έτσι στη διατήρηση της ενότητας της τάξης των κυβερνώντων.



Η ενότητα της τάξης των κυβερνώντων διασφαλίζεται κυρίως με την εξάλειψη των οικονομικών συμφερόντων, που μπορούν να οδηγήσουν στο διχασμό. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται με την απαγόρευση ατομικής ιδιοκτησίας για την ηγετική τάξη και την εισαγωγή του θεσμού της κοινοκτημοσύνης. Ο θεσμός αυτός είναι γνωστός με τον όρο «πλατωνικός κομμουνισμός». Ο Πλάτων, εκφράζοντας την πίστη του ότι οι οικονομικές διαφορές και τα συμφέροντα παίζουν τεράστιο ρόλο στην πολιτεία, δεν πρωτοτυπούσε. Πολύ πριν από την «Πολιτεία» ο Ευριπίδης είχε χωρίσει τους πολίτες σε τρεις κατηγορίες: τους άχρηστους πλούσιους, που επιδιώκουν να κερδίζουν όλο και περισσότερα, τους πάμπτωχους, που κατατρύχονται από τον φθόνο, και την μεσαία τάξη, τη γερή τάξη των καλλιεργητών της γης, «που σώζει τα κράτη»35. Η κοινοκτημοσύνη του Πλάτωνα έχει μια αυστηρά προσδιορισμένη πολιτική σκοπιμότητα. Δεν χρησιμοποιεί την κυβέρνηση για να ισομοιράσει τα πλούτη, αλλά επιδιώκει να καταστήσει την ηγετική του τάξη απερίσπαστη από βλαβερές επιρροές στην επιτέλεση του έργου της. Για να θεραπεύσει την απληστία των αρχόντων ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος ήταν να τους αρνηθεί το δικαίωμα της ιδιοκτησίας. Η αφοσίωση στα πολιτικά καθήκοντα δεν επέτρεπε γι’ αυτόν ιδιωτικές ενασχολήσεις. Δεν τον ενδιαφέρει καθαυτή η ανισότητα κατανομής του πλούτου. Σκοπός του ήταν να προάγει την ενότητα και την σταθερότητα του κράτους και η ατομική ιδιοκτησία ήταν ασυμβίβαστη μ’ αυτή την ενότητα και τη σταθερότητα.



Εφόσον τώρα όλα τα αγαθά είναι κοινά για την ηγετική τάξη, θα πρέπει παραπέρα κατά τον Πλάτωνα να υπάρξει και κοινή κατοχή γυναικών και παιδιών. Κανένα μέλος της ηγετικής τάξης δεν πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζει τα παιδιά του ή τους γονείς του. Ο θεσμός της οικογένειας καταργείται ή διευρύνεται τόσο ώστε να καλύπτει το σύνολο της τάξης των πολεμιστών. Σε διαφορετική περίπτωση οι οικογενειακοί δεσμοί ήταν δυνατό να αποτελέσουν πηγή διχασμού για την ηγετική τάξη.



Η ενότητα του κράτους θα ευνοούνταν ακόμα περισσότερο κατά τον Πλάτωνα από την ισότητα των δύο φύλων. Οι προτάσεις του προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί να λεχθεί, ότι εκτίθενται με επιφυλακτικότητα, καθώς ήταν περισσότερο επιδεκτικές από τις άλλες να προσκρούσουν στην κοινή γνώμη ή και να προκαλέσουν την ιλαρότητα ακόμα στην εποχή του. Από πολλά χρόνια η θέση των γυναικών έιχε γίνει αντικείμενο συζητήσεων. Η «Άλκηστις», η «Μήδεια» και άλλα έργα του Ευριπίδη είχαν προσελκύσει την προσοχή των Αθηναίων πάνω στο θέμα της κοινωνικής ανισότητας. Είχαν ζητηθεί επίσης υπέρ των γυναικών πολιτικά δικαιώματα χωρίς μεγάλη επιτυχία, αλλά σε αρκετά μεγάλη κλίμακα, ώστε να γίνουν η υπόθεση μιας κωμωδίας του Αριστοφάνη («Εκκλησιάζουσες»). Ο Πλάτων εντούτοις δεν σκέφτεται τα δικαιώματα των γυναικών. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι κάθε μέλος της κοινότητας να εκτελεί τα καθήκοντά που του ταιριάζουν καλύτερα. Κατά τον Πλάτωνα δεν υπάρχει τίποτε στην διαφορά των δύο φύλων, που να δικαιολογεί το γυναικείο φύλο να περιορίζεται στην ύφανση ή στην κουζίνα. Λέει χαρακτηριστικά: «Ουδέν άρα εστίν, ω φίλε, επιτήδευμα των πόλιν διοικούντων γυναικός διότι γυνή, ουδ’ ανδρός διότι ανήρ, αλλ’ ομοίως διεσπαρμέναι αι φύσεις εν αμφοιν τοις ζώοιν, και πάντων μεν μετέχει γυνή επιτηδευμάτων κατά φύσιν, πάντων δε ανήρ, επί πάση δε ασθενέστερον γυνή ανδρός»36. Οι γυναίκες θα μπορούν λοιπόν να επιδιώξουν, να γίνουν πολεμιστές, επίκουροι και φύλακες. Πώς θα μπορούσαν άλλωστε, να γίνουν δεκτές, να κυοφορήσουν φύλακες, αν δεν είχαν τις απαιτούμενες διανοητικές και φυσικές ικανότητες; Άλλωστε οι ικανότητες αυτές δεν θεωρούνταν κατά τον Πλάτωνα και τόσο διαδεδομένες ώστε να εγκαταλειφθούν όσες ή όσοι τις κατέχουν στην εκτέλεση οικιακών υποχρεώσεων. Δεν υπάρχει συνεπώς ανθρωπιστικό συναίσθημα πίσω από την επιθυμία του Πλάτωνα να χειραφετήσει τις γυναίκες, όπως συνέβαινε με όλα όσα έγραψε για το ίδιο θέμα ο Ευριπίδης. Τα μέλη του ενός ή του άλλου φύλου, που διαθέτουν κάποια δεξιοτεχνία, οφείλουν να την χρησιμοποιήσουν στην υπηρεσία των συντρόφων τους, της κοινωνίας, είτε αυτό τους αρέσει, είτε όχι.



«Δεν υπάρχει τίποτα το τόσο παράλογο ή απίστευτο, που να μην έχει υποστηριχθεί από κάποιον φιλόσοφο»37

8. Συμπερασματικά, η δικαιοσύνη κατά τον Πλάτωνα δεν νοείται ως επιδίωξη κάποιου είδους ισότητας στην αντιμετώπιση των ατόμων, αλλά ως η θεμελιώδης συνεκτική ιδιότητα των σχέσεων, που πρέπει να υφίσταται μεταξύ των τριών τάξεων που συγκροτούν το κράτος. Η πόλη είναι δίκαιη αν καθεμιά από τρείς τάξεις ασχολείται με το δικό της έργο. Η δικαιοσύνη καταλήγει έτσι, να ταυτίζεται με την αρχή της ταξικής διακυβέρνησης και των ταξικών προνομίων. Κι όπως ορθά λέει ο K. Popper, «το αξίωμα ότι κάθε τάξη θα πρέπει να φροντίζει τις δικές της υποθέσεις σημαίνει απλά και απερίφραστα, ότι το κράτος είναι δίκαιο εάν ο κυβερνήτης κυβερνά, εάν ο εργάτης εργάζεται και εάν ο δούλος είναι δούλος»38. Κι αυτό στο όνομα της δικαιοσύνης!



Σημειώσεις:

1. Κ. Τσάτσου «Η κοινωνική φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων», σελ. 75.

2. Κ. Τσάτσος, ο.π. σελ. 95.

3. Αριστοτέλης, «Μετά τα Φυσικά» 1078b15

4. Αριστοτέλης, «Μετά τα Φυσικά» 987 b7

5. Πλάτων, «Πολιτεία» 509a

6. Κ. Τσάτσος, ο.π. σελ. 117-118

7. Πλάτων, «Πολιτεία» 514 επ.

8. Diels 91

9. Πλάτων, «Πολιτεία» 485a/b, 508d/e, 527a/b, 546a

10. Πλάτων, «Πολιτεία» 544c

11. K. Popper «Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της», εκδ. «Δωδώνη», 1980, τομ. Α΄, σελ. 89

12. Πλάτων, «Πολιτεία» 369c επ.

13. Κ. Τσάτσος, ο.π. σελ. 134

14. Κ. Τσάτσος, ο.π. σελ. 132

15. Πλάτων, «Πολιτεία» 369a

16. Πλάτων, «Πολιτεία» 433a

17. Πλάτων, «Πολιτεία» 434a/b

18. Πλάτων, «Πολιτεία» 434c

19. Πλάτων «Πολιτεία» 441d

20. K. Popper, ο.π. σελ. 205

21. K. Popper, ο.π. σελ. 222

22. K. Popper, ο.π. σελ. 223

23. Πλάτων, «Πολιτεία» 474c-502d

24. Πλάτων, «Πολιτεία» 475e

25. Πλάτων, «Πολιτεία» 476b

26. Πλάτων, «Πολιτεία» 500c

27. Πλάτων, «Πολιτεία» 500d

28. Πλάτων, «Πολιτεία» 501a

29. K. Popper, ο.π. σελ. 245

30. Πλάτων, «Πολιτεία» 540c

31. Πλάτων, «Πολιτεία» 535a/b

32. Πλάτων, «Πολιτεία» 540d

33. Πλάτων, «Πολιτεία» 501a, 541a

34. Κ. Τσάτσος, ο.π. σελ. 136

35. Ευριπίδης, «Ικέτιδες» 238-245

36. Πλάτων, «Πολιτεία» 455d/e

37. Το απόφθεγμα είναι του Descartes. Χρησιμοποιείται από τον K. Popper ως εισαγωγή στην εργασία του «Τι είναι διαλεκτική», που εκφωνήθηκε σε σεμινάριο φιλοσοφίας στο Canterbury University College, στο Cristchurch της Ν. Ζηλανδίας, το 1937. Πρώτη δημοσίευση στο Mind, N.S. 49,1940

38. K. Popper, ο.π. σελ. 161











Friday, February 17, 2012

Στις παραμονές μιας αστικής επανάστασης

Η αντίληψη του ΚΚΕ συνοψίζεται, στο ότι «…το μέρος αυτό του Μανιφέστου πάλιωσε κι αχρηστεύθηκε και μόνο για τους νοθευτές του μαρξισμού και τους κάθε μάρκας μεταρρυθμιστές χρησίμευε σα θεωρητικό όπλο, που στην πράξη καλλιεργούσε τον εργατοπατερισμό και τον κιτρινισμό της εργατικής αριστοκρατίας», διότι τάχατες «…το προλεταριάτο συμπλήρωσε τη σωματειακή και πολιτική του οργάνωνση και χειραφετήθηκε από τις μικροαστικές σοσιαλιστικές και ουτοπικές θεωρίες και παράλληλα η μπουρζουαζία στο σύνολό της σχεδόν πέρασε στην αντίδραση», οπότε «οι κομμουνιστές και ως άτομα και ως κόμματα δεν είχανε κανένα λόγο να βρίσκονται πλάι στη μπουρζουαζία».

Κατά την εκτίμησή μου, η αντίληψη αυτή του ΚΚΕ ουσιαστικά σημαίνει, ότι «…οι κομμουνιστές πρέπει να μείνουν στο περιθώριο σαν αιρετικοί και αδιάλλαχτοι δογματικοί…». Κι όντας έτσι καταντημένοι στην σημερινή Ελλάδα, να είναι βέβαιοι, ότι έχουν ουσιαστικά παραδώσει μετά τον εμφύλιο για άλλη μια φορά τα πραγματικά όπλα τους στην εγχώρια φασιστοειδή παρεοκρατία του δικομματισμού και των πολιτικών, οικονομικών και μιντιακών εξαπτέρυγών της, προκειμένου να συνεχίσει απερίσπαστη το "εθνοσωτήριο" έργο της.

Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος/Κεφάλαιο 4: Η Στάση των Κομμουνιστών απέναντι στα Διάφορα Κόμματα της Αντιπολίτευσης

[Σύμφωνα με όσα είπαμε στο 2ο Μέρος βγαίνει από μόνη της η σχέση των κομμουνιστών προς τα συγκροτημένα πια εργατικά κόμματα, δηλαδή η σχέση τους προς τους χαρτιστές στην Αγγλία και τους αγροτικούς μεταρρυθμιστές στη Βόρεια Αμερική. Αγωνίζονται για την επίτευξη των άμεσων σκοπών και συμφερόντων της εργατικής τάξης, αλλά στο σημερινό κίνημα εκπροσωπούν ταυτόχρονα και το μέλλον του κινήματος. Στη Γαλλία, οι κομμουνιστές τάσσονται με το σοσιαλιστικό-δημοκρατικό κόμμα ενάντια στη συντηρητική και ριζοσπαστική αστική τάξη, χωρίς όμως να παραιτηθούν από το δικαίωμα να κριτικάρουν τις φράσεις και τις αυταπάτες που έχουν την προέλευσή τους στην επαναστατική παράδοση.

Στην Ελβετία υποστηρίζουν τους ριζοσπάστες, χωρίς να παραγνωρίζουν ότι αυτό το κόμμα αποτελείται από αντιφατικά στοιχεία, εν μέρει από δημοκράτες σοσιαλιστές με τη γαλλική έννοια, και εν μέρει από αστούς ριζοσπάστες. Ανάμεσα στους Πολωνούς οι κομμουνιστές υποστηρίζουν το κόμμα που θεωρεί την αγροτική επανάσταση σαν προϋπόθεση της εθνικής απελευθέρωσης, δηλαδή το κόμμα που το 1846 προκάλεσε την εξέγερση της Κρακοβίας.

Στη Γερμανία, κάθε φορά που η αστική τάξη εκδηλώνεται επαναστατικά, το κομμουνιστικό κόμμα παλεύει μαζί με την αστική τάξη ενάντια στην απόλυτη μοναρχία, ενάντια στη φεουδαρχική γαιοκτησία και το μικροαστισμό. Όμως ούτε στιγμή δεν παραμελεί το κομμουνιστικό κόμμα να καλλιεργεί στους εργάτες μια όσο το δυνατό πιο καθαρή συνείδηση σχετικά με την εχθρική αντίθεση που υπάρχει ανάμεσα στην αστική τάξη και το προλεταριάτο, για να μπορούν οι γερμανοί εργάτες να στρέψουν αμέσως ενάντια στην αστική τάξη σαν ισάριθμα όπλα τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, που η αστική τάξη είναι υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει με την κυριαρχία της, έτσι που, αμέσως μετά την ανατροπή των αντιδραστικών τάξεων στη Γερμανία, ν' αρχίσει αγώνας ενάντια στην ίδια την αστική τάξη.

Οι κομμουνιστές στρέφουν την κύρια προσοχή τους στη Γερμανία, γιατί η Γερμανία βρίσκεται στις παραμονές μιας αστικής επανάστασης και γιατί αυτή την ανατροπή την πραγματοποιεί μέσα σε πιο προχωρημένες συνθήκες του ευρωπαϊκού πολιτισμού γενικά και μ' ένα προλεταριάτο πολύ πιο αναπτυγμένο από την Αγγλία του l7ου και τη Γαλλία του l8ου αιώνα. Η γερμανική αστική επανάσταση, επομένως, μπορεί να είναι μονάχα το άμεσο προοίμιο μιας προλεταριακής επανάστασης.

Με μια λέξη, οι κομμουνιστές υποστηρίζουν παντού κάθε επαναστατικό κίνημα ενάντια στην υπάρχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση.

Σε όλα αυτά τα κινήματα προβάλλουν το ζήτημα της ιδιοκτησίας, οποιαδήποτε μορφή, περισσότερο ή λιγότερο εξελιγμένη, κι αν έχει πάρει, σαν το βασικό ζήτημα του κινήματος.

Τέλος, οι κομμουνιστές εργάζονται παντού για τη σύνδεση και τη συνεννόηση των δημοκρατικών κομμάτων όλων των χωρών.]



.

Tuesday, February 14, 2012

Το «προτσές» του λιμπεραλισμού

Γράφει ο Milton Friedman στο “Capitalism and Freedom” (The University of Chicago Press, Chicago and London, 1982, preface, p. ix):

“Only a crisis--actual or perceived--produces real change. When that crisis occurs, the actions that are taken depend on the ideas that are lying around. That, I believe, is our basic function: to develop alternatives to existing policies, to keep them alive and available until the politically impossible becomes politically inevitable”.

(μτφ) «Μόνο μια κρίση – πραγματική ή εικονική – παράγει πραγματική αλλαγή. Όταν η κρίση ξεδιπλώνεται, οι ενέργειες που αναλαμβάνονται εξαρτώνται από τις υποκείμενες ιδέες. Θεωρώ πως αυτός είναι ο βασικός μας σκοπός: Να παράγουμε εναλλακτικές πολιτικές, να τις διατηρήσουμε ζωντανές και διαθέσιμες μέχρι το πολιτικά αδύνατο να γίνει πολιτικά αναπόφευκτο».

Η ξεπουλημένη όμως, αυτή τη φορά στον κορπορατίστικο παρεοκρατικό καπιταλισμό (corporate crony capitalism) ηπειρωτική ευρωπαϊκή διανόηση αποδείχθηκε αδύνατο, να παράξει εναλλακτικές πολιτικές βασισμένες στις αρχές του λιμπεραλισμού. Τούτο όμως δεν σημαίνει απολύτως τίποτε.

Όπως λέει ο Karl Marx στο «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», «…η ιστορία της βιομηχανίας και του εμπορίου δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά η ιστορία της ανταρσίας των νεώτερων παραγωγικών δυνάμεων ενάντια στις σχέσεις ιδιοκτησίας…». Παρά τα όσα λέει ο ίδιος, αποδείχθηκε έκτοτε, ότι η «ανταρσία των νεώτερων παραγωγικών δυνάμεων», όχι μόνον είναι αέναη και ασύλληπτη σε μέγεθος, αλλά επιπλέον κάθε φορά σάρωνε πάντοτε, αργά ή γρήγορα, τις «…στέρεες και σκουριασμένες σχέσεις που ακολουθούνταν από παραδόσεις και θεωρίες που ήταν μια φορά κι έναν καιρό σεβαστές…» μέσω αστικών αποκλειστικά και μόνο επαναστάσεων. Έτσι θα συμβεί και τώρα, αργά ή γρήγορα, στην Ευρώπη, παρά τα όποια σκουριασμένα αναχώματα παραγωγικών σχέσεων διαπλοκής ορθώνει ο κορπορατίστικος παρεοκρατικός καπιταλισμός απέναντι στην σημερινή παγκόσμια «ανταρσία των νεώτερων παραγωγικών δυνάμεων» εναντίον του.



.

Tuesday, January 03, 2012

Γιατί προτιμούν τον Ron Paul

Δεν υπάρχει σχεδόν ούτε ένας εγχώριος ευρωλιγούρης δήθεν λιμπεραλιστής, που να μην επιθυμεί να θριαμβεύσει στις προκριματικές εκλογές του ρεπουμπλικανικού κόμματος στις ΗΠΑ η λιμπερταριανή περιστερά, που ακούει στο όνομα Ron Paul. Γιατί άραγε; Πώς γίνεται οι λιμπερταριανοί στις ΗΠΑ να συμπεριλαμβάνονται στους πιο σφοδρούς επικριτές της ευρωζώνης και εντούτοις οι εγχώριοι ευρωλιγούριδες δήθεν λιμπεραλιστές να επιθυμούν τον θρίαμβο της λιμπερταριανής περιστεράς, που ακούει στο όνομα Ron Paul;

Μια εξήγηση θα μπορούσε να προσφέρει η προσέγγιση του Robert Kagan, που στο περίφημο άρθρο του με τον τίτλο “Power and Weakness” γράφει, ότι “Americans are from Mars and Europeans are from Venus”. Με βάση αυτή την προσέγγιση θα μπορούσε, να εξηγηθεί περίφημα και η προτίμηση των εγχώριων ευρωλιγούριδων δήθεν λιμπεραλιστών υπέρ της λιμπερταριανής περιστεράς, που ακούει στο όνομα Ron Paul. Ωστόσο κατά τη γνώμη μου η προσέγγιση του Robert Kagan είναι εσφαλμένη.

Ο διακεκριμένος Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας και δημοσιογράφος Jean-Francois Revel στο βιβλίο του με τον τίτλο “Anti-Americanism” αναλύοντας τον αντιαμερικανισμό σε όλο τον κόσμο, εκθέτοντας τα παράδοξά του, τις αντιφάσεις του και τα ψέματά του, δείχνει ότι ο τελευταίος περισσότερο υποκινείται από τις πνευματικές και πολιτικές ελίτ παρά υποστηρίζεται από τον πληθυσμό.

Μια φράση από το βιβλίο του αυτό συνοψίζει με τον καλύτερο τρόπο την λειτουργία του αντιαμερικανισμού: "The principal function of anti-Americanism has always been, and still is, to discredit liberalism by discrediting its supreme incarnation".

Οι πνευματικές και πολιτικές ελίτ της ευρωζώνης είναι βουτηγμένες μέχρις μυελού των οστών στην σοσιαλδημοκρατία και στον κορπορατίστικο παρεοκρατικό καπιταλισμό (corporate crony capitalism). Το ίδιο και οι εγχώριοι ευρωλιγούρηδες δήθεν λιμπεραλιστές. Όπως λοιπόν το “discredit liberalism” μέσω του αντιαμερικανισμού προσιδιάζει στους φασίστες, στους σοσιαλιστές και τους σοσιαλδημοκράτες, το ίδιο ακριβώς προσιδεάζει και στους εγχώριους ευρωλιγούρηδες δήθεν λιμπεραλιστές και απολογητές του ευρωενωσιακού “corporate crony capitalism”.

Είναι γνωστή η θέση του Καρλ Πόππερ υπέρ του διεθνιστικού ιμπεριαλισμού της αθηναϊκής δημοκρατίας, όπου «η πίεση του πολιτισμού άρχιζε να γίνεται αισθητή» για τις κλειστές κοινωνίες [βλ. κεφ. 10, τμημ. II & III, σελ. 285-297 στην «Ανοιχτή κοινωνία» τόμος Α΄].

Σε ανάλογη θέση μ’ αυτήν της αθηναϊκής δημοκρατίας βρίσκονται σήμερα και θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται ακόμα για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα οι ΗΠΑ. Οι απανταχού φασίστες, σοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες είναι συνεπώς λογικό να δυσανασχετούν με αυτόν το ρόλο των ΗΠΑ. Το ίδιο φυσικά μαζί τους και οι εγχώριοι ευρωλιγούρηδες δήθεν λιμπεραλιστές και απολογητές του ευρωενωσιακού “corporate crony capitalism”. Γι’ αυτό προτιμούν το Ron Paul.



.