Μια απάντηση στον καθηγητή Κ. Τσουκαλά για τις ιταλικές εκλογές

Μεστό και λιτό το άρθρο του καθηγητή Κωνσταντίνου Τσουκαλά στην "Ελευθεροτυπία", σχετικά με το αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών. Αδυνατεί, ωστόσο, κατά τη γνώμη μου να εξηγήσει το απρόσμενο σχεδόν για τους πάντες – εκτός της αφεντιάς μου – αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών. Θα επιχειρήσω αμέσως πιο κάτω μια αναλυτική αντίκρουση της επιχειρηματολογίας του Κ. Τσουκαλά, αφού πρώτα εκφράσω την ακόλουθη γενική παρατήρηση: Ο κ. Τσουκαλάς με την ανάλυση του εμφανίζεται τρόπον τινά ως μετά Χριστόν προφήτης. Γιατί άραγε δεν εξέφρασε ούτε ο ίδιος ούτε και κανείς άλλος προεκλογικά τους ενδοιασμούς του για τα αποτελέσματα των προεκλογικών σφυγμομετρήσεων στην Ιταλία; Γράφει ο Τσουκαλάς: «Η δραματικότητα της διαφαινόμενης εκλογικής ισοπαλίας και το ενδεχόμενο κυβερνητικό αδιέξοδο δεν θα πρέπει να μας κάνει να ξεχνάμε ότι εις πείσμα της τρέχουσας ρητορείας οι ουσιαστικές πολιτικές διαφορές ανάμεσα στους δύο συνασπισμούς αναφερόνταν σε αποχρώσεις και σε λεπτομέρειες». Αυτό, όμως, είναι αληθές μόνο σε ότι αφορά τον κρατικοπαρεμβατικό χαρακτήρα της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής των δύο συνασπισμών. Ουδόλως τούτο ισχύει για τις θέσεις των δύο συνασπισμών σε ένα καίριας πολιτικής σημασίας ζήτημα: Τη θέση της Ιταλίας στη διεθνή σκηνή. Εδώ ο συνασπισμός του Πρόντι ταυτίζονταν με τον ευρωπαϊκό συνασπισμό υπέρ του «ΝΑΙ» στα δύο πρόσφατα ευρωπαϊκά δημοψηφίσματα, ενώ ο συνασπισμός του Μπερλουσκόνι με τον αντίστοιχο συνασπισμό του «ΟΧΙ». Ο συνασπισμός του Πρόντι ήταν σφοδρός αντίπαλος των ΗΠΑ και του προέδρου Μπούς, ενώ ο Μπερλουσκόνι ταυτισμένος με τις ΗΠΑ και τον πρόεδρο Μπούς. Γράφει στη συνέχεια ο Τσουκαλάς: «Με αυτήν την έννοια, επικεντρωμένη στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών, η διαίρεση της χώρας σε δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα εμφανίζεται περισσότερο αισθητική, θρησκευτική, θεσμική και ηθική και λιγότερο πολιτική, ιδεολογική και ταξική. Τόσο η «Κεντροδεξιά» όσο και η «Κεντροαριστερά» συγκροτήθηκαν σαν εύθραυστες ετερόκλητες εκλογικές συμμαχίες και συνέκλιναν κατ' ανάγκην προς το φαντασιακό χώρο ενός προσεκτικού και έλλογου κοινωνικού Κέντρου. Δεν είναι τυχαίο ότι, παρ' όλη την πρωτοφανή οξύτητα του εκλογικού αγώνα, δύο μόλις εβδομάδες πριν από τις εκλογές, περισσότεροι από 18% των ψηφοφόρων δεν είχαν ακόμα αποφασίσει σε ποιο συνασπισμό θα έριχναν την ψήφο τους». Εδώ η ανάλυση του κ. Τσουκαλά ταιριάζει γάντι μάλλον για κάτι χώρες του «μεσαίου χώρου» και της σοσιαλφιλεύθερης συναίνεσης σαν την Ελλάδα και τη Γερμανία και πάντως όχι για την Ιταλία. Είναι προφανέστατο!! Στο τέλος γράφει ο Τσουκαλάς: «Ολα λοιπόν συμβαίνουν ως εάν η Ιταλία έχει προσβληθεί από τον ιό της «πολιτικής αποουσιαστικοποίησης», που είναι ήδη ενδημικός στις ΗΠΑ και όχι μόνο. Η υψηλή συμμετοχή δείχνει βέβαια ότι ο ιός είναι ίσως, ακόμα, ιάσιμος. Αλλά το πάνδημο ενδιαφέρον των πολιτών για τις εκλογές ούτε τεκμηριώνει μαζικά αποκρυσταλλωμένες πολιτικές συνειδήσεις ούτε αντιστοιχεί σε μακρόπνοα προτάγματα. Από την άποψη λοιπόν της οριοθέτησης ενός δομικά πλέον «κεντροποιημένου» πολιτικού πεδίου, ακόμα και εάν ηττήθηκαν στα σημεία, οι μπερλουσκονικές απόψεις φαίνεται να κερδίζουν τη συμβολική μάχη, και μάλιστα με τεχνικό νοκ άουτ. Ο βασιλεύς των ΜΜΕ κατόρθωσε να επιβάλει στην πολιτική σκηνή τους κανόνες του δραματικοποιημένου θεάματος. Ισως να είχε διαβάσει τον Γκι Ντεμπόρ: «Το θεάμα», έγραφε ο Γάλλος φιλόσοφος, «είναι το κακό όνειρο της σύγχρονης δέσμιας κοινωνίας που δεν εκφράζει παρά την επιθυμία του ύπνου». Υπό τους όρους αυτούς, οι εκλογικές ετυμηγορίες, στην Ιταλία και αλλού, απειλούν να είναι προϊόντα μιας συνεχιζόμενης πολιτικής υπνοβασίας». Ορθά εδώ ο κ. Τσουκαλάς παραλληλίζει τις τελευταίες αμερικανικές εκλογές με τις πρόσφατες ιταλικές. Όμως το κοινό τους σημείο υπήρξε ακριβώς ότι σηματοδότησαν την επιστροφή της ουσιαστικής πολιτικής και ιδεολογικής αντιπαράθεσης και όχι την πολιτική αποστασιοποίηση. Για τις τελευταίες αμερικανικές εκλογές δείτε το εξαιρετικό άρθρο του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εδώ. Και τέλος μια υπενθύμιση προς τους «κεντροαριστερούς» της Ευρώπης: Έγραφε ο Νίκος Πουλαντζάς «η πολιτική δεν είναι μια απλή ανταύγεια ή έκφραση της οικονομίας… Τίποτε δεν είναι πιο λανθασμένο από το να πιστεύει κανείς ότι μια πολιτική κρίση, μια εντατικοποίηση και πύκνωση των ταξικών αγώνων στο πολιτικό επίπεδο και στο εξωτερικό του κράτους δεν μπορεί παρά να προκύψουν από μία, με τη στενή έννοια οικονομική κρίση και ότι κατά κάποιο τρόπο την προϋποθέτουν» (“La crise de l’ Etat”, P.U.F. 1976, σελ. 25-26).